شکوه نجوا - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٩٦ - شبهه جبر و پاسخ آن
بيشتر از سهم انسان است و لذا خداوند مىفرمايد: «اَنَا اَوْلى بِحَسَناتِكَ مِنْكَ وَ اَنْتَ اَوْلى بِسَيِّئاتِكَ مِنّي».[١]
روشن است كه همه عوامل نيكى از سوى خداست و فقط با اختيار انسان صورت مىپذيرد. تمام وسايل گناه را خداوند در اختيار بشر قرار داده و گناه نتيجه سوء اختيار انسان است، چرا كه همه آن عوامل را در مسير غلط قرار داده وگرنه مىتوانست براى انجام عبادت از آنها استفاده كند. چرا كه اينها ضرورتاً براى گناه آفريده نشدهاند. زبان مىتوانست ذكر خدا بگويد ولى با اختيار صاحبش فحش داد. تنفس كردن مىتوانست وسيله عبادت باشد ولى با سوء استفاده، وسيله ارتكاب گناه گرديد.
براى رفع اين شبهه به همين مقدار اكتفا مىكنيم، گرچه معترفيم كه عمق مطلب بالاتر از اينها است و كسانى كه در مسير عبوديت گام برمىدارند به اسرارى پى مىبرند و با شهود و عرفان آن مسائل را حلّ مىكنند. پس وقتى گفته مىشود: من نمىتوانستم از گناهان قبلى دست بردارم و از نعمتهاى تو سوء استفاده مىكردم تا جايى كه براى من عادت شده بود به كمك تو احتياج پيدا كردم و مرا يارى كردى. پس از نظر فلسفى به اين معنى نيست كه من اختيارى نداشتم. فرض كنيد يك نفر از پشتبام خود را پرتاب كند، به طور يقينى در
[١] كافى، جلد ١، ص ١٥٧. حضرت رضا(عليه السلام): «من سزاوارترم كه حسنات خود را مربوط به من بدانى و تو سزاوارترى كه گناهان را به نام خود بخوانى».