سَعَةً وَمَنْ ضَاقَ‌عَلَيْهِ الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ‌عَلَيْهِ أَضْيَقُ؛[٢١٤] به خدا اگر ببينم كه به مهر زنان يا بهاى كنيزكان رفته ‌باشد، آن را باز‌ مى‌گردانم كه در عدالت گشايش است و آنكه عدالت را برنتابد، ستم را سخت‌تر يابد.[٢١٥]

این گام، هرچند اقدامی مهم و اساسی، برای پایان بخشیدن به نظام اقتصادی ظالمانه‌ شکل‌گرفته در دوران عثمان بود، اما هنگامی که امام‌(ع) آن را آغاز کردند، چپاول‌گران بیت‌المال، خطری جدّی احساس کردند؛ ابن‌ابی‌الحدید‌ معتزلی به نقل از کلبی از قول عبدالله‌بن‌عبّاس آورده ‌است که پس از نخستین اقدامات امام(ع) در بازگرداندن اموال به غارت رفته از بیت‌المال و آغاز این کار از‌ خانه عثمان، خبر این اقدام، به عمروبن‌عاص رسید و او در سرزمین اَیلَه از منطقه شام بود، که به هنگام شورش مردم بر عثمان بدانجا رفته ‌بود؛ وی از آنجا نامه‌ای به معاویه نوشت و در آن بدو چنین هشدار داد: «هرچه می‌توانی انجام بده و گرنه فرزند ابوطالب تو را از ثروت‌هایت جدا خواهد‌کرد، آن گونه که پوست عصا را از آن جدا کنند.»[٢١٦] این جهت‌گیری حضرت، به دلیل فراهم نبودن بسترهای لازم، موجب شکل‌گیری توطئه‌ها جهت ساقط کردن حکومت ایشان گردید.

١.٢.٤.٢. ‌مشکلات ناشی از اجرای برنامۀ اصلاحی «تقسیم سرانه درآمد عمومی بر اساس مساوات»

یکی دیگر از منشأهای شکل‌گیری مخالفت و مقابله با حکومت امام‌علی(ع)، تقسیم سرانه بیت‌المال به مساوات بود؛ اقدامی که گویای بازگشت به راه و رسم پیامبر(صل)، تحقق عدالت اجتماعی، زدودن تبعیض و محو‌کردن نظام طبقاتی‌شکل گرفته در دوران خلافت خلیفه دوم و سوم بود؛ امیرمؤمنان(ع) در آغاز خلافت خویش در خطبه‌ای خطاب به مردم فرمودند:

شما بندگان خدائید و دارایی‌ها از آن خداست (متعلق به عموم) که میان شما به مساوات تقسیم شود. هیچ کس را در آن بر دیگری برتری نیست و...فردا به خواست خدا، پگاهان نزد ما آیید تا دارایی‌ای را که نزد ماست، میان شما تقسیم کنیم. هیچ مسلمان آزادی، از آمدن خودداری ننماید، تازی و غیر

[٢١٤]. نهج البلاغه، کلام١٥، ص٥٧.

[٢١٥]. ترجمه شهیدی، ص١٦.

[٢١٦]. شرح ابن أبی الحدید، ج١، ص٢٧٠.