حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٤ - نقد روایت «طائر» در مدخل «شهید» دایرةالمعارف قرآن لیدن
هنگامی که مؤمنان در حال ستودن لباسی گرانبها بودند پیامبر؟ص؟ از آنها پرسید: «آیا این جامه را می ستایید؟ به آنکس که زندگیام در دستان اوست، دستمال سعد بن معاذ در بهشت از این جامه برتر است»؛ (ابناسحاق، سیره، ٩٠٣). سعد بر اثر جراحت جنگی از دنیا رفت و به همین سبب شهید و مهمانِ بهشت بهحساب میآید.
ریون می افزاید:
اما بیشترین تفاسیر در این زمینه گویای این نکتهاند که شهیدان نزدیک بهشت، نه در بهشت، زندگی جاودانه دارند. «آنان نزد پروردگارشان هستند، با میوههای بهشتی پذیرایی میشوند و نسیم بهشت را احساس میکنند، اما در خود بهشت نیستند»؛ (طبری، تفسیر، ش٢٣١٧). یا اینکه «در کنار نهری بهنام نهر بارق، در آستانۀ بهشت، درون خیمهگاهی سبزرنگ هستند و روزی آنان روز و شب از بهشت می رسد»؛ (ابناسحاق، سیره، ٦٠٥؛ طبری، ش٢٣٢٣، ٨٢١٠؛ ابنحنبل، مسند، ١/٢٦٦). طبری گفته است تنها امتیاز شهیدان در این است که در برزخ از آنان با طعام بهشتی پذیرایی میشود. و هیچ مؤمن دیگری تا پیش از قیامت از این موقعیت برخوردار نخواهد شد؛ (طبری، تفسیر، تصحیح شاکر، ٣/٢١٦). اگرچه قرآن بهروشنی از بهشت بهعنوان جایگاه ابدی کشتگان در جنگ سخن گفته، اما تصریح نشده که شهیدان چه هنگامی وارد آن میشوند. احتمالا مفسران در این زمینه با دشواری کلامی مواجه بودهاند که اگر شهیدان از پیش در بهشت مستقرند، چگونه در آخرالزمان بدنهای خونین و مجروح آنان همراه همۀ انسانهای دیگر محشور میشود؟
ویم ریون پس از بررسی دو دیدگاه در رابطه با جایگاه شهید- ورود بلافاصله به بهشت جاودان یا زندگی در نزدیکی بهشت- دیدگاهی را بر اساس یک روایت که آن را «طائر» میخواند، ارائه داده و آن را دیدگاه میانه خوانده و می پذیرد و مینویسد:
بهنظر میرسد حدیث مشهور «پرندگان» بهدنبال ارائۀ دیدگاهی بینابینی است؛ ارواح شهیدان نزد خداست و بهشت را مشاهده میکنند؛ اما تا پیش از آنکه به بدنهای خود باز نپیوستهاند در بهشت اقامت دائم