حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٤ - شیوهشناسی محقق شوشتری در شناسایی و حل تصحیفات راهیافته در نام راویان (با تأکید بر کتاب قاموس الرجال)
روایات ادعای وقوع این تصحیف را تصدیق میکند؛ زیرا نام «حسین بن صدقه» در هیچیک از منابع روایی گزارش نشده؛ اما در مقابل، نام «حسن بن صدقه» در موارد متعددی یافت میشود.[٢٩٩] شایسته توجه است که مقابلۀ نسخههای مختلف افزونبر کشف تصحیف در نام راوی به توحید مختلفات نیز کمک میکند.
نمونه دوم: شیخ شوشتری در نقد ادعای مامقانی که «حسین بن محمد بن الفضل» و «حسن بن محمد بن فضل» را متعدد دانسته، معتقد است که نجاشی نیز به اشتباه این دو نفر را جداگانه عنوان نموده و در شرححال آنها مطالب متفاوتی ذکر کرده است؛ زیرا فاصله افتادن بین نام حسن و حسین سبب شده نجاشی بین نام مصغَّر و مکبَّر آن خلط نماید؛ علامه حلی که نسخه صحیح رجال نجاشی را در اختیار داشته مطالب هر دو عنوان را ذیل نام «حسن بن محمد بن فضل» آورده است؛ همچنین احتمال خطا در رجال نجاشی وجود دارد و دو بار توثیق «حسین بن محمد بن فضل» نشان دهنده اضطراب و اشتباه مؤلف است؛ کنیه ابومحمد برای این راوی، احتمال نام حسن را تقویت میکند.[٣٠٠]
مرحوم شوشتری از این شیوه نیز در موارد بسیاری[٣٠١] برای کشف عناوین مصحّف بهرهبرده است.
٥. ناسازگاری به لحاظ قواعد ادبی
روش دیگر محقق شوشتری برای شناسایی تصحیفات سندی، توجه به ناسازگاری و ناهمخوانی ضبط نام راوی ازنظر ساختار ادبی و نحوی است؛ برای روشن شدن این موضوع به چند نمونه اشاره میشود.
نمونه نخست: تصحیف در نام «الحکم بن حزام ابو خالد عمّ الزبیر بن العوّام»؛ توجه به الف و لام «الحکم» میرساند و صحیح آن «حکیم» است؛ زیرا حکیم به لحاظ ادبی الف و لامِ تعریف نمیپذیرد؛ همچنین «عمّ الزبیر بن العوّام» تصحیف شده «ابن عمّ الزبیر» است که او در واقع «حکیم بن حزام بن خویلد»
[٢٩٩]. ر.ک: الکافی، ج ٣، ص ٣٥٩، ح ٣، ج ٤ ص ٦٥، ح ١٤، ص ٥٦١، ح ٦، ج ٥، ص ٤٧٦، ح ٦.
[٣٠٠]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٥٢٧، ش ٢٢٥١.
[٣٠١]. بنگرید به قاموس الرجال، ج ١، ص ٤٣٩، ش ،،٩ ج ٢، ص ٣٢٨، ش ١١١٥، ص ٧٦٦، ش ١٦٢٩، ج ٥، ص ٤٧٠، ش ٣٦٤١، ص ٤٧٥، ش ٣٦٥٢، ص ٤٧٨، ش ٣٦٥٩ ص ٥٩٢، ش ٣٧٨٢، ج ٦، ص ٧٣ ش ٣٩٧١ و...