حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٦ - شیوۀ صحیح اعتبارسنجی روایات بحارالانوار از دیدگاه آیتالله محمدآصف محسنی در مشرعة بحارالانوار
هنگامیکه یک متن سه سند متفاوت داشته باشد، مانند برخی روایتهای شیخ صدوق در کتاب عیون، بعید نیست که بتوان بر آن روایت اعتماد کرد چون بعید است که تمامی راویان این سندهای سه گانه بر دروغگفتن مطلب واحدی توافق کرده باشند. [٣٨١]
در موضع دیگری، آیتالله محسنی تأکید میکنند که در ابواب مختلف بحارالانوار، گاه مضمون واحد به سه سند نامعتبر نقل شده که ممکن است بهرغم ضعف روایات نسبت به صدورش از معصوم(ع) اطمینان حاصل شود و احتمال کذب این روایات، بسیار بعید است.[٣٨٢]
در ادامه برخی نمونههایی که در کتاب مشرعة با این روش، متن خبر، معتبر معرفی شده است، ذکر میشود:
١. خطبه فدک به اعتبار تعدد طرق مسلم دانستهشده است.[٣٨٣]
٢. در باب فضل حضرت زهرا(س) نسبت به دیگران، تعبیر سیدة نساء أهل الجنة و تعبیر سیدة نساء من الاولین و الآخرین، به استناد تعدد طرق نقل، قطعی ومعتبر دانستهشده است.[٣٨٤]
٣. در باب تظّلم حضرت زهرا(س) در قیامت نیز به استناد سند سهگانه آن، موضوع معتبر معرفی شده است.[٣٨٥]
٤. در باب حقیقت ملائکه، مرحوم مجلسی(رح) دعای ٨٥ صحیفه سجادیه، در مورد ملائکه، را شرحکرده و آن را دارای تواتر سندی، علو متن و معنا دانسته است؛ نویسنده مشرعة نیز، بر این موضوع صحه گذاشته است:
[٣٨١] . مشرعةبحارالانوار، ج١، ص١٣؛ «إذا كان لمتن واحد ثلاثة أسانيد - كما في جملة من روايات الصدوق(رح) في العيون، فلا يبعد الاعتماد عليه لبعد تواطوء رجال كل من الأسانيد الثلاثة على كذب مطلب بعبارة واحدة».
[٣٨٢] . همان،ج٢، ص٣٢٨.
[٣٨٣] . همان،ج٢، ص٢٩ (این قسمت در المعتبر حذف شده است).
[٣٨٤] . همان، ج٢، ص ١٣٣و ١٣٤ (این قسمت در المعتبر حذف شده است).
[٣٨٥] . همان، ج٢، ص ١٣٩ و ١٤٠ (این باب در المعتبر نقل شده است).