حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٦ - شیوهشناسی محقق شوشتری در شناسایی و حل تصحیفات راهیافته در نام راویان (با تأکید بر کتاب قاموس الرجال)
علامه شوشتری پرداخته، مقاله «روش شوشتری در کشف و تصحیح تحریفات و تصحیفات در قاموس الرجال» است؛[٢٤٧] این مقاله به بحث درباره تصحیفات متنی و سندی پرداخته و از منابع سه گانه اثر تالیفی محقق شوشتری بهرهبرده است؛[٢٤٨] اما این مقاله از نگارش یک اثر علمی مستقل و دقیقتر دربارۀ تصحیفات سندی بینیاز نمیکند. بهاینترتیب نویسنده میکوشد اندیشۀ رجالی محقق شوشتری در خصوص شناسایی تصحیفات سندی، نام راویان و چرایی آن را با ذکر نمونههایی مورد بررسی و تحلیل بیشتر قرار دهد؛ ازاینرو، پژوهش حاضر، در سه محور کشف تصحیفات، چرایی تصحیفات راهیافته در نام راویان و سند روایات و راهکار برونرفت از آن تنظیم شده است.
یک: روششناسی کشف تصحیفات
قاموس الرجال تصحیف در تمامی سند، تصحیف در حروف ربط، مانند «عن» به «بن» ، تصحیف در نام راویان، مثل «حریز» به «جریر» و یا تصحیف در القاب همچون «میثمی» به «تیمی» را معرفی کرده است.
برای شناخت تغییرات راهیافته در اسامی و سند روایات ملاکهای مشخص و مشترکی وجود دارد که محقق شوشتری نیز در قاموس الرجال از آنها بهرهبرده است؛ واکاوی این کتاب نشان میدهد مؤلف از پنج شیوه در شناسایی تصحیف در نام راویان استفاده کرده که در ادامه همراه با ذکر نمونههایی به این روشها اشاره میشود:
١. ناشناس بودن راوی در منابع رجالی و روایی
یکی از راههای شناخت تصحیف در نام راویان، نبودن نام راوی در منابع رجالی است؛ مقابله و تطبیق سند و متن با روایات مشابه در منابع دیگر میتواند پژوهشگر را از وقوع تصحیف آگاه سازد.
[٢٤٧]. این مقاله در مجله دو فصلنامه علمی- پژوهشی، حدیث پژوهی، سال هشتم، شماره پانزدهم، نیمه دوم سال ١٣٩٥، توسط محمدکاظم رحمانستایش، و سمیه رضویخواه و فتحیه فتاحیزاده، انتشارات دانشگاه کاشان بهچاپ رسیده است.
[٢٤٨]. علامه شوشتری در سه کتاب قاموس الرجال، النجعة و الاخبار الدخیلة در ضمن ارائه مطالب به اطلاعات فراوانی درباره تحریف و تصحیفات در سند روایات اشاره کرده است که نویسندگان در مقاله ذکرشده به آن اشاره کردهاند.