حضرت علی(ع) ٢٥ سال پس از رحلت پیامبر(صل)، و در پی قتل عثمان، با استقبال بی‌نظیر مردم برای بیعت و به دست گرفتن رهبری حکومت اسلامی، روبرو می‌شوند؛ در ابتدا نمی‌پذیرند؛ ولی با اصرار و پافشاری مردم، پس از یک سری بیانات روشنگر با مردم، پذیرفته و حکومت را به دست می‌گیرند. حضرت باتوجه به هدف های متعالی و آرمان‌های والای الهی، جهت تکامل فرد و جامعه، اصلاحاتی انجام دادند، که مشکلات بسیاری در پی داشت؛ این مشکلات در زمینه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بروز کرد و مانع موفقیت کامل امام(ع) درحکومت و پایداری آن شد.

این نوشتار درصدد بررسی و تحلیل جامعه شناختی این موانع و مشکلات حکومتی حضرت است؛ دراین راستا وقایع تاریخی مشکل ساز، در زمینه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوران حکومت حضرت، مورد بررسی قرار‌گرفته تا چرائی و چگونگی ناپایداری حکومت ایشان، تحلیل و تبیین گردد.

تحقیقاتی که پیرامون موضوع مقاله نگارش یافته، به ترتیب ذیل است:

١. «بررسی و تحلیل مواضع مخالفان در برابر اصلاحات سیاسی دوران خلافت امام علی(ع)»، چلونگر، محمد‌علی‌؛ نشریه: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهش نامه علوی، ١٣٨٩، سال اول، شماره اول، صص ٣٥-٦٦.

٢. «عوامل ناپایداری حکومت علوی»، صرامی، سیف الله؛ نشریه: حکومت اسلامی، پائیز ١٣٧٩، شماره ١٧، صص ٣٤٧-٣٧٤.

٣. «عوامل معرفتی ناپایداری حکومت علوی»، نبی لو، عظیم الله؛ نشریه: حدیث و اندیشه، بهار و تابستان ٩٦، شماره ٢٣، علمی – ترویجی / ISC، (صص از ٨٥-١٠٠).

٤. موانع تحقق اهداف حکومت علوی از منظر نهج البلاغه: ابراهیمی کوشایی، حسین، پایان نامه کارشناسی ارشد.

گفتنی است: تدوین این مقاله از نظر ساختار و رویکرد به موضوع، با تحقیقات مذکور متفاوت است.