حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٤ - تحلیل جامعه شناختی موانع پایداری حکومت علوی با تأکید بر نهج البلاغه
اعلام فرمودند: «أَنَا لَكُمْ وَزِيراً خَيْرٌلَكُمْ مِنِّي أَمِيراً».
چرا امام(ع) قاطعانه از پذیرش خلافت خوداری کردند؟ در واقع بسیار شگفت است که حضرت با وجود آگاهی از مسئولیت الهی درقبال رهبری و سرپرستی مردم، در برابر استقبال عظیم آنان که برحاکمیت ایشان اصرار میورزیدند، به صراحت اعلام می کنند، مایل به پذیرش این مسئولیت نیستند؟
روشن است پرهیز امام(ع) به دلیل نبود بسترهای لازم اجتماعی_ فرهنگی در جامعه، برای پذیرش حکومت و برنامههای اجرایی ایشان بود؛ چرا که وضعیت جامعه پس از قتل عثمان، بسیار آشفته و پریشان بود؛ مردم جامعه به لحاظ شرایط اجتماعی_ فرهنگی ربع قرن پس از رحلت پیامبر(صل)، بهتمامی از سنت پیامبر(صل) بیگانه بودند، وضعیت جامعه به سبب تحولهای ایجاد شده در دوران خلفای پیشین چنان نابسامان و بهم ریخته بود که با معیارهای قرآن و سنت پیامبر(صل) سازگاری نداشت؛ سنتها تغییر یافته، بدعتها جایگزین شده بود، اوضاع جامعه در تمام ابعاد حکومتی به هم ریخته، اوضاع اجتماعی_ فرهنگی کاملاً دگرگون شده بود؛ حضرت آگاهند باتوجه به این موارد، مشکلات فراوانی پیشِ رو خواهند داشت و با اهداف، عملکرد و برنامههای سنگینی که جهت سازندگی و اصلاح جامعه دارند، مردم تاب وتوان تحمل مشکلات ایجاد شده و استقامت در مقابل آنها را ندارند، درحالی که حضرت برای اجرای برنامههای حکومتی خود و عملیشدن اهدافشان، همراهی همه جانبه مردم را لازم دارند؛ به این دلیل است که میفرمایند:
دَعُونِي وَالْتَمِسُوا غَيْرِي فَإِنَّا مُسْتَقْبِلُونَ أَمْراً لَهُ وُجُوهٌ وَأَلْوَانٌ لَا تَقُومُ لَهُ الْقُلُوبُ وَ لَا تَثْبُتُ عَلَيْهِ الْعُقُولُ... وَأَنَا لَكُمْ وَزِيراً خَيْرٌلَكُمْ مِنِّي أَمِيراً؛[٢٠٠] مرا بگذاريد و ديگرى را به دست آريد، كه ما پيشاپيش كارى مىرويم كه آن را رويههاست، وگونهگون رنگ هاست. دل ها برابر آن برجاى نمىماند و خردها برپاى. همانا كران تا كران را ابر فتنه پوشيدهاست و راه راست ناشناسا گرديده، و بدانيد كه اگر من درخواست شما را پذيرفتم با شما چنان كار مىكنم كه خود مىدانم، و به گفته گوينده و ملامت سرزنشكننده گوش نمىدارم. و اگر مرا واگذاريد همچون يكى از شمايم، و براى كسى كه كار خود را بدو مىسپاريد، بهتر از ديگران فرمانبردار و
[٢٠٠].همان، خطبه ٩٢، ص ١٣٦.