حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٢ - شیوهشناسی محقق شوشتری در شناسایی و حل تصحیفات راهیافته در نام راویان (با تأکید بر کتاب قاموس الرجال)
«الحسن» در میان پیشینیان «أبو محمد» است؛[٢٨٦] در کنار توجه به کنیه راوی، ثبت نشدن نام «الحسن بن علی بن سفیان» در منابع روایی و رجالی، احتمال تصحیف در نام او را تقویت میکند.
نمونه دوم: علامه شوشتری، درباره «الحسن بن عیسی ابوعلی» معروف به «ابن أبی عقیل» میگوید: شیخ طوسی کنیه او را «ابوعلی»[٢٨٧] و نجاشی «أبومحمد»[٢٨٨] ثبت کردهاند؛ احتمال صحت کنیه «أبو محمد» بیشتر است؛ زیرا کنیهگذاری «ابومحمد» بر افرادی که نامشان «حسن» بوده در میان قدما رایج است؛[٢٨٩] محقق شوشتری نیز در قاموس الرجال یادآور میشود که بیشتر افرادی که نامشان حسن بوده، کنیه ابومحمد داشتهاند؛[٢٩٠] البته احتمال تعدد کنیه به اعتبار فرزندانش ناممکن نیست چه اینکه برخی راویان به جهت تعدد فرزندان دارای چند کنیه متفاوت بودهاند.
نمونه سوم: مرحوم شوشتری کنیه «حفص بن سلیمان» را «ابوعمر» میداند و معتقدند کنیه «ابوعمرو» که در رجال شیخ آمده، مصحّف «ابوعمر» است؛ خطیب بغدادی نیز کنیه «حفص» را «ابوعمر» معرفی کرده است؛[٢٩١] بیشتر کسانی که نامشان «حفص» است، کنیه «ابوعمر» دارد؛ این نکته قابلتوجهاست که در منابع رجال، تاریخ[٢٩٢] و برخی اسانید روایات[٢٩٣]، این راوی با کنیه «ابوعمر» ذکرشده است.
بنابراین متناسبنبودن نام و کنیه راوی یکی از راههایی است که محقق شوشتری با استفاده از آن، به کشف تصحیفات در سند روایات پرداخته است.
[٢٨٦]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٣١٣، ش ١٩٧١ و ج ١١ ص ١٩٧-١٩٨.
[٢٨٧]. ر.ک: رجال الطوسی، ص ٤٢٥، ش ٦١١٨.
[٢٨٨]. ر.ک: رجال النجاشی، ص ٤٨، ش ١٠٠.
[٢٨٩]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٣٤٠، ش ٢٠٠٠.
[٢٩٠]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ١١، ص ١٩٧.
[٢٩١]. ر.ک: تاریخ بغداد، ج ٨، ص ١٨٦.
[٢٩٢]. ر.ک: تاریخ بغداد، ج ٨، ص ١٨٢، ش ٤٣١٢، التاریخ الکبیر، ج ٢، ص ٣٦٣، ش ٢٧٦٧، التاریخ الصغیر، ج ٢، ص ٢٣٣، الضعفاء الصغیر، ص ٣٥، ش ٧٣، الضعفاء العقیلی، ج ١، ص ٢٧٠، ش ٣٣٥، الکامل (عبدالله بن عدی)، ج ٢، ص ٣٨٠، ش ١٣٦، میزان الاعتدال، ج ١، ص ٥٥٨، ش ٢١٢١، تهذیب الکمال، ج ٧، ص ١١، ش ١٣٩٠، الاعلام، ج ٢، ص ٢٦٤، معجم الادباء، ج ١٠، ص ٢١٥، ش ٢٣٠ و...
[٢٩٣]. ر.ک: مسند احمد بن حنبل، ج ١،ص ١٤٩، السنن الکبری، ج ٥، ص ٢٤٦.