حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٨ - شیوهشناسی محقق شوشتری در شناسایی و حل تصحیفات راهیافته در نام راویان (با تأکید بر کتاب قاموس الرجال)
محقق شوشتری در موارد بسیاری[٣٢٣] علاوه بر تشخیص تصحیف موجود در نام راویان، به خطای نسخه نویسان در ایجاد این مشکل اشاره کرده است.
٢. خطای نوشتاری مؤلف
علت اصلی برخی تصحیفها خطا در قلم نویسنده است؛ نگارنده کتاب در مواردی، بیآنکه متوجه خطای نوشتاری خود باشد، نام، کنیه یا لقب راوی را اشتباه ثبت کرده است؛ محقق شوشتری به معرفی این دسته تصحیفات راهیافته در سند و اسامی راویان پرداخته و به اشتباه نوشتاری نویسنده در به وجودآمدن تصحیف اشاره میکند؛ در ادامه به چند نمونه از این موارد اشاره میشود:
نمونه نخست: شیخ طوسی «حسن بن جهم بن بکیر بن اعین» را در میان اصحاب امام کاظم(ع) با عنوان «حسن» آورده[٣٢٤] و بین اصحاب امام رضا(ع) «حسین» گزارش کرده است؛[٣٢٥] محقق شوشتری معتقد است شیخ طوسی نام «حسین» را به اشتباه درج کرده؛ باتوجهبه تشابه این دو عنوان، امر بر علامه و ابنداود[٣٢٦] نیز مشتبه شده است؛[٣٢٧] برخی رجالیان نیز نام حسین را در نسخه رجال شیخ طوسی مصحّف حسن میدانند؛[٣٢٨] افزونبرآن، فقط در کتاب الکافی نام این راوی ٣٥ مرتبه با عنوان «حسن» آمده است.
نمونه دوم: محقق شوشترى در نقد کلام مرحوم مامقانى[٣٢٩]در شرححال «حسین بن محمد بن فضل» باور دارد نجاشى در ذکر جداگانه «الحسن بن محمد» و «الحسین بن محمد» و ارائه شرححال متفاوت برای هر یک، غفلت کرده است؛
[٣٢٣]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ١، ص ٤٩١، ش ٤٠٣، ج ٢، ص ٤٧٩، ش ١٢٩٥، ج ٢، ص ٧١١، ش ١٥٧٧، ج ٢، ص ٣٥٤، ش ١١٦١، ج ٣، ص ٢٠٤، ش ١١٨٥، ج ٣، ص ٤٧٣، ش ٢١٨٣، ص ٥٢٩، ش ٢٢٥٧ و....
[٣٢٤]. ر.ک: رجال الطوسی، ص ٣٣٤، ش ٤٩٧٩.
[٣٢٥]. ر.ک: رجال الطوسی، ص ٣٥٥، ش ٥٢٦٨.
[٣٢٦]. ر.ک: خلاصة الاقوال، ص ٤٩، ش ١، رجال ابن داود، ص ١٢٢، ش ٤٩٩.
[٣٢٧]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٤٣٠، ش ٢١٢٨.
[٣٢٨]. ر.ک: تنقیح المقال، ج ٢١، ص ٣٧٧، ش ٨٦٢، بهجة الآمال، ج ٣، ص ٢٥٧، معجم رجال الحدیث، ج ٦، ص ٢٢٨، ش ٣٣٤٤.
[٣٢٩]. مامقانى بر این گمان است که با توجه به عنوان جداگانه و یادکرد متفاوت نجاشی، هریک از عنوانهای «حسن بن محمد بن الفضل» و «حسين بن محمد بن الفضل» بیانگر تعدد این دو راوی است؛ تنقیح المقال، ج ٢٣، ص ٢٤- ٢٦، ش ١٠٤٦.