حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٧ - شیوهشناسی محقق شوشتری در شناسایی و حل تصحیفات راهیافته در نام راویان (با تأکید بر کتاب قاموس الرجال)
بن اسد» در رجال ابن غضائری را مصحّف «بن راشد» دانسته است؛ مرحوم شوشتری این دونفر را یکی دانسته و اختلاف میان «ابن راشد» و «ابن أسد» را از سوی نسّاخ میداند؛ زیرا این نوع از تصحیف به خاطر تشابه در رسمالخط دو واژه در نسخههای بسیاری یافت میشود؛[٣١٧] گزارشنشدن «حسن بن اسد» در هیچیک از منابع حدیثی و توجه به اضبطبودن رجال نجاشی[٣١٨] و نیز درج نام «حسن بن راشد» در نسخه موجود از رجال نجاشى که بهوسیله آیتالله شبیرى زنجانى با چهارده نسخه مقابله و تصحیح شده،[٣١٩] میتواند مؤید ایشان باشد.
نمونه سوم: محقق شوشتری در شرححال نجاشی، صاحب کتاب الرجال، نام «احمد بن العباس» را اشتباه میداند و منشأ آن را نامی که نجاشی در باب احمد،_ در شرححال خودش (احمد بن علی بن احمد بن العباس) درحالیکه نسب را به «معد بن عدنان» منسوب نموده، ذیل آن «احمد بن العباس النجاشی»_ معرفی میکند، میداند؛ به نظر ایشان این تحریف در نسخه رجال نجاشی رخداده است؛ زیرا آوردن دو نام مغایر در شرححال یک نفر معنا ندارد؛ بنابراین «بن» در نام «احمد بن العباس» توسط نسخهنویسان تصحیف شده و آن را بهجای «ابو» نوشتهاند؛ در نتیجه سبب ایجاد دو نام برای نجاشی شده است؛ نسخه علامه حلی و ابنداود از رجال نجاشی نیز به ذکر نام اول او اکتفا کردهاند؛ ازاینرو، نسخههای موجود صحیح نیستند؛[٣٢٠] مشهور رجالیان بر این باورند: نام نجاشی «احمد» و نام پدرش «علی» است؛ زیرا نجاشی در چند مورد به نام پدرش باعنوان «علی» تصریح کرده[٣٢١] و از عباس یاد نکرده است؛ ظاهراً منشأ اشتباه، نسخههایی از رجال نجاشی بوده که توسط کاتبان یا حاشیهنویسان بعدها به متن افزوده شده است؛ البته احتمالات دیگری نیز دراینباره مطرح شده است.[٣٢٢]
[٣١٧]. ر. ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٢٣٤، ش ١٨٨٨.
[٣١٨]. ر.ک: رجال السید البحرالعلوم، ج ٢، ص ٤٦- ٥٠.
[٣١٩]. ر.ک: رجال النجاشی، ص ٣٨، ش ٧٦.
[٣٢٠]. محقق شوشتری معتقد است تنها نسخه علامه و ابنداود از رجال نجاشی نسخۀ صحیح است و نسخههایی که پس از آن باقی مانده صحیح نیستند و طریق به آنها نیز صحیح نیست.
[٣٢١]. نجاشی در شرح حال «عثمان بن عیسی» (رجال النجاشی، ص ٣٠٠، ش ٨١٧) و «محمد بن ابی القاسم ماجیلویه» (همان، ص ٣٥٣، ش ٩٤٧) و «محمد بن علی بن بابویه قمی» (همان، ص ٣٩٢، ش ١٠٤٩) نام پدرش را «علی بن احمد» یادکرده است.
[٣٢٢]. ر.ک: باز شناسی منابع اصلی رجال شیعه، ص ٢١-٢٦.