تبیین چرایی آن نیز اشاره کرده است؛ ایشان در کتاب های قاموس الرجال و الاخبار الدخیلة، بیشتر به‌شناسایی و بیان اجمالی آسیب‌های سندی پرداخته و ذیل برخی اسامی و سندها به بیان چرایی تغییرات اشاره کرده است؛ براساس بررسی صورت‌گرفته چهار دلیل عمده برای ایجاد تصحیف در سند روایات مورد توجه مؤلف قاموس الرجال قرارگرفته که در ادامه همراه با ارائه نمونه، به معرفی این دلایل پرداخته می‌شود.

١. اشتباه نسخه‌پردازان

در دوران گذشته کتابت و نسخه‌برداری از کتاب‌ها، یکی از مشاغل مرسوم بود؛ این کار به‌طور نا‌خواسته مشکلاتی را به همراه داشت که بر انتقال محتوای اصیل کتاب‌ها تأثیر می‌گذاشت؛ متخصص‌نبودن نسخه‌نویس و آشنا‌نبودن برخی از آن‌ها با خطوط، مخدوش‌بودن متن اصلی بر اثر عواملی مانند رطوبت و بدخطی از مشکلاتی است که به متن تازه نوشته شده، آسیب می‌رساند؛ علامه شوشتری ضمن شناسایی تصحیفات، علت بسیاری از موارد تصحیف، در نام، کنیه یا لقب راویان را غفلت و اشتباه نسخه‌نویس می‌داند؛ در ادامه به تعدادی از این نمونه‌ها اشاره می‌شود:

نمونه نخست: ابن‌غضائری یکی از راویان را با عنوان «جماعة بن سعد الجعفی الصانع» معرفی می‌کند؛[٣١٣] علامه شوشتری معتقدند: «الجعفی» مصحّف «الخثعمی» است و او با «جماعة بن عبد الرحمان بن الصائغ» که شیخ طوسی او را از اصحاب امام صادق(ع) شمرده،[٣١٤] متحد است؛ این راوی با نام «جماعة الصائغ» در میان اصحاب امام صادق(ع) آورده شده و ازسوی‌دیگر «سعد» نیز به «عبد الرحمان» تصحیف شده است؛[٣١٥] در تائید سخن محقق شوشتری باید افزود: یک روایت نیز در الکافی[٣١٦] از «جماعة بن سعد الخثعمی» گزارش شده است.

نمونه دوم: نجاشی «الحسن بن راشد الطفاوی» را ضعیف می‌داند و ابن‌غضائری «الحسن بن أسد الطفاوی» را تضعیف کرده است؛ علامه حلی «حسن

[٣١٣]. ر.ک: رجال ابن غضائری، ص ٤٦، ش ٢٣.

[٣١٤]. ر.ک: رجال الطوسی، ص ١٧٨، ش ٢١٢٦.

[٣١٥]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٢، ص ٧١١، ش ١٥٧٧.

[٣١٦]. ر.ک: الکافی، ج ١ ص ٢٦١ ح ٣.