حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥٥ - شیوۀ صحیح اعتبارسنجی روایات بحارالانوار از دیدگاه آیتالله محمدآصف محسنی در مشرعة بحارالانوار
راویان توانستهاند با اخذ آن مطلب، چنین حدیثی را سامان دهند؛ نتیجه آنکه در هر دو صورت بیان امامت امامان متاخر(عهم) از لسان امامان پیشین ثابت میگردد.
استدلال آیتالله محمدآصف محسنی بسیار شبیه به استدلالی است که مرحوم شیخ صدوق؟رضو؟ در کتاب کمال الدین از ابنقبة رازی[٤٥٣] آورده و خود شیخ صدوق به تفصیل در مقدمه ابتدای کتاب[٤٥٤] آن را ذکر کرده است و نویسنده مشرعة نیز از همین راه پیش میرود:
أقول : سند الرواية الى بكر بن صالح معتبر.... واما بكر بن صالح فهو ضعيف وعبدالرحمن مجهول لكن لا يضران بصحة اصل المتن في الجملة وعدد الأئمة وبیان اسمائهم، سواء صدقا في رواية الحديث ام كذبا.
اما في فرض الصدق فالسند بتمامه يصبح معتبرا، واما في فرض الكذب فيفهم منه مزج الكذب والصدق، اذ اخبارهما وقع في المستقبل من زمانهما مطابقاً للواقع بالنسبة الى اسامي الائمة بعد الكاظم(ع) فان بكرا عند الشيخ من اصحاب الرضا(ع) وعند النجاشي من اصحاب الكاظم(ع) وعبد الرحمن من اصحاب الباقرين(عهما) بقول الشيخ واحتمال تصادف افترائهما وكذبهما مع الواقع في عدد الأئمة وفي اسامی الأئمة الأربعة الأخيرة قريب إلى الصفر عند العقل فيفهم بوضوح شهرة اسامي الائمة وعددهم في زمان بكر أو عبد الرحمن فاخذهما احدهما ومزجهما باكاذيبه على فرض الكذب.
فقد ثبت بهذا أن الأئمة(عهم) قالوا لشيعتهم عدد الائمة واساميهم، وهذا هو الدليل على صحة مذهب الشيعة فافهم واغتنم. [٤٥٥]
در انتهای همان بحث، نویسنده مشرعة تذکر میدهد که این روش در احراز صحت متن حدیث، بهرغم احتمال کذب راویِ ضعیف یا مجهول آن، روشی است که در موارد دیگری هم قابل استفاده است:
[٤٥٣] . کمال الدین،ج ١، ص ١١٣.
[٤٥٤] . همان، ص ١٩.
[٤٥٥] . مشرعة بحارالانوار، ج٢، ص٩٠ و٩١؛ (متاسفانه در المعتبر نه تنها به بیان نویسنده مشرعة اشاره نشده است؛ بلکه اثری نیز از این باب نیست؛ المعتبر، ج١، ص٤٦١).