حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤١ - نقد روایت «طائر» در مدخل «شهید» دایرةالمعارف قرآن لیدن
نهایت، مقاله با بحث شهادت در عصر مدرن که به دو قسمت شهادت در «ایران» و «لبنان و فلسطین» تقسیم شده، پایان میپذیرد. از میان آثار نگاشتهشده در زمینۀ مطالعات استشراقی دربارۀ جهاد و شهادت میتوان به مقاله «مقایسه بین مفهوم شهادت در مسیحیت و اسلام» از ابوالفضل عزتی اشاره نمود. نظرات ریون در این زمینه علاوه بر آنکه قابل نقد است، خواننده را حین مطالعه با شبهات و سؤالاتی روبهرو ساخته و تناقض هایی را در ذهن ایجاد می کند.
از دیدگاه قرآن، انسانها پس از مرگ به مکانی به نام «برزخ» منتقل میشوند؛[٩٨] برزخ توقفگاه و حایلی بین دنیا و آخرت است؛ «البرزخ هو امر بین امرین و هو الثواب و العقاب بین الدنیا و الآخرة»؛[٩٩] مؤمنان در بهشت برزخی و گنهکاران در جهنم برزخیاند. وجود برزخ امری روشن و از اعتقادات مسلم است که توضیحات روشن آن را در قرآن و روایات میتوان مشاهده کرد؛ اما توجه به مسائلی همچون «وجود کنونی بهشت و جهنم»، «زندهبودن شهید» و...، ممکن است برای افرادی همچون ریون شبهه ایجاد کند که آیا شهدا پس از مرگ در «بهشتِ جاویدان» هستند یا در نزدیکی بهشت؟ آنچه ریون را به مسئلۀ داخل بهشتبودن شهید پس از شهادت سوق میدهد، عباراتی همچون «فی الجنّة» در آیات و روایات است؛ اما دلایلی وجود دارد که حضور شهیدان پس از شهادت در «بهشتِ جاودان» را نفی کرده و ثابت میکند که شهید در بهشت برزخی بوده و در روز قیامت به همراه دیگر بهشتیان وارد بهشت جاودان خواهند شد؛ در ذیل به دو دلیل اشاره میشود:
دلیل اول: واژه «جنة» مطلق است و افزون بر اشاره به بهشت جاودان، به بهشت برزخی نیز اشاره دارد؛ در روایتی چنین آمده است:
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِيعُمَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِيبَصِيرٍ عَنْ أَبِيعَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ(ع) عَنْ أَرْوَاحِ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ فِي حُجُرَاتٍ فِي الْجَنَّةِ يَأْكُلُونَ مِنْ طَعَامِهَا وَ يَشْرَبُونَ مِنْ شَرَابِهَا وَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَقِمِ السَّاعَةَ لَنَا وَ أَنْجِزْ لَنَا مَا وَعَدْتَنَا وَ أَلْحِقْ آخِرَنَا بِأَوَّلِنَا؛[١٠٠] ابوبصیر میگوید: از امام صادق(ع) دربارۀ ارواح مؤمنان پرسیدم؛ فرمود: آنان در اتاقهایی در بهشت هستند که از غذای آنجا میخورند و از نوشیدنی آنجا مینوشند و
[٩٨]. به آیۀ <و من وراءهم برزخ> اشاره دارد؛ (مؤمنون، آیۀ١٠٠).
[٩٩]. بحارالأنوار، ج٦، ص٢١٤.
[١٠٠]. الکافی، ج٣، ص٢٤٤.