در حدیث نخست نیز خطاب پرسشی «فماذا تصنعون» ناظر به علم امام است؛ یعنی اگر امام غایب شود شما در امور دینی چه ‌کار خواهید کرد و به چه کسی مراجعه می‌کنید؟ اخبار آسمان و زمین و حلال و حرام را چه کسی به شما اطلاع خواهد داد؟ شاید همین نکته سبب شده است که آیت الله معرفت تنها رابطۀ ماء معین و علم نافع را تبیین و از تعابیر حدیثی دیگر نیز صرف ‌نظر نماید؛ در واقع آب، مایۀ حیات است و حیات ‌بخشی امام نیز برخاسته از علم الهی اوست.

شیوه استرآبادی در تایید و تقویت معنای بطنی نیز شایسته توجّه است؛ وی می ‌نویسد:

فَمَنْ یَأْتِیكُمْ بِماءٍ مَعِینٍ یعنی بإمام جدید غیره و إنما كنى به عن الماء على سبیل المجاز و جاء فی الزیارة الجامعة یا من هو كالماء العذب على الظماء و كقوله تعالى وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَیْ‌ءٍ حَیٍّ و الأئمة یحیی بهم كل شی‌ء و من أجلهم خلق الله كل شی‌ء كما جاء فی الدعاء سبحان من خلق الدنیا و الآخرة و ما سَكَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لمحمد و آل محمد صلوات الله علیهم أجمعین فی كل زمان و كل حین.[٨٧]

شیوۀ وی مطابقت کامل با شرایطی دارد که علامه معرفت در اعتبارسنجی روایات بطون لازم می‌داند؛ وی رابطۀ آب و امام را تبیین نموده و با شواهد قرآنی و حدیثی تناسب معنای تأویلی و تنزیلی را مستحکم ساخته است.

٣.٣. تأویل «طعام»

نمونه پایانی بطن، تأویل «طعام» به «علم» است؛ زید شحّام از امام باقر(ع) درباره آیۀ <فَلْیَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى‌ طَعامِه>‌[٨٨] پرسش نموده است: طعام انسان چیست (که باید به آن بنگرد)؟ حضرت در پاسخ فرموده‌اند: «عِلْمُهُ الَّذِی یَأْخُذُهُ عَمَّنْ یَأْخُذُه‌؛ علمی که فرا می ‌گیرد، بنگرد از چه کسی فرا می‌گیرد؟».[٨٩]

در این حدیث علم به عنوان معنای بطنی طعام بیان شده است؛ آیت‌الله معرفت در این نمونه، تنها به توضیح کوتاهی دربارۀ تناسب میان معنای تنزیلی

[٨٧]. تأویل الآیات الظاهرة، ص٦٨٤.

[٨٨]. عبس، آیه٢٤.

[٨٩]. الكافی، ج١، آیه ٤٩-٥٠.