حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٢ - اعتبارسنجی روایات بطون قرآن بر پایه دیدگاه آیتالله معرفت

یَأْتیكُمْ بِماءٍ مَعین»‌[٧٩] است؛ علی‌بن جعفر از امام کاظم(ع) درباره تأویل این آیه پرسش می‌نماید[١] و حضرت در پاسخ می‌فرماید:

إذا فقدتم إمامكم فلم تروه فماذا تصنعون؛ هرگاه امام خویش را نیابید و او را نبینید چه خواهید کرد؟[٨٠]

حضرت در این روایت تأویل فرورفتن آب در زمین (غورالماء) را غیبت امام (فقدان الامام) دانسته اند؛ در روایتی از امام رضا(ع) نیز محتوایی مشابه نقل شده است:

ماؤكم: أبوابكم الأئمّة، و الأئمّة أبواب اللّه. فَمَنْ یَأْتِیكُمْ بِماءٍ مَعِینٍ أی یأتیكم بعلم الإمام‌[٨١] [٢]

آیت الله معرفت پس از نقل این دو روایت می‌افزاید:

و قد كانت استعارة الماء المعین للعلم النافع، و لا سیّما المستند إلى الوحی، من نبیّ أو وصیّ نبیّ، أمرا معروفا. فكما أنّ الماء أصل الحیاة المادّیّة و الموجب لإمكان المعیشة بسلام، كذلك العلم النافع و علم الشریعة بالذات هو الأساس لإمكان الحیاة المعنویّة فی سعادة و هناء. یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما یُحْیِیكُمْ فهنا قد لوحظ الماء- باعتباره منشأ الحیاة- فی مفهومه العامّ الشامل للعلم، لیعمّ الحیاة المادّیّة و المعنویّة معا؛ کاربرد استعاره‌ای «ماء معین» در «علم نافع» به ویژه در علوم مستند به انبیاء و اوصیاء امری شایع و متداول است؛ همان گونه که آب اساس حیات مادی و زمینه‌ساز سالم زیستن است، علم نافع و علم دین نیز زمینه ساز حیات معنوی سعادتمندانه و لذت‌بخش است؛ خداوند می‌فرماید: اى كسانى كه ایمان آورده‌اید! دعوت خدا و پیامبر را اجابت كنید هنگامى كه شما را به سوى چیزى مى‌خواند كه شما را حیات مى‌بخشد؛[٨٢] در اینجا آب -به اعتبار آنکه منشا حیات است- مفهومی عام یافته که علم را نیز در بر می‌گیرد؛ ازاین رو دو گونه حیات-حیات مادی و حیات

[٧٩]. ملک، آیه٣٠.

[٨٠]. كمال الدین و تمام النعمة، ج٢، ص٣٦٠.

[٨١]. تفسیر نور الثقلین، ج٥، ص٣٨٦.

[٨٢]. انفال، آیه٢٤.