حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥ - اعتبارسنجی و مفهومشناسی احادیث «مَن بلغ»
در واقع مضمون این روایات گویای جبران درصدی از خطاست که بهصورت متعارف و معمول در تمامی خبرها رخ میدهد و این همان حجیت خبر واحد است؛ در حقیقت احادیث «من بلغ» دستهای از روایات، برای تأیید سیره عقلا در عمل به خبر واحدی است که از طریق مقبول رسیده و شرایط پذیرش را دارا باشد؛ البته اخبار «من بلغ» مختص روایات و گزارش هایی است که در محدوده شریعت و احکام و امور شرع از معصوم به کسی برسد و تفاوت آن با خبرهای دیگر آن است که درصد این خطا را در خبرهای معمولی کسی جبران نمی کند؛ اما در خبرهای مربوط به شریعت که از طریق معقول از پیامبر؟ص؟ و سایر معصومان(عهم) نقل شده، جبران درصد خطا را خداوند متعال از فضل و کرم خود برعهده گرفته است.
میان اینکه مضمون خبر، حکم استحبابی باشد یا وجوبی، کراهت باشد یا حرمت و یا اساساً از جنس احکام نباشد، تفاوتی نیست؛ بلکه در سایر حوزههای معارف دین مانند اعتقادات نز جریان دارد .
بنابراین روایات «من بلغ» برای بیان دو مطلب صادر شده است: الف) تأیید سیرۀ عقلا در حجیت خبر واحد و جواز عمل براساس آن؛ ب) جبران مواردی که ممکن است خطا و اشتباهی در رسیدن خبر به فرد عملکننده صورت گرفته باشد؛ حال این خطا ممکن است از طرف خبردهنده ایجادشده یا در حلقههای گوناگونی که اتصال بین خبردهنده و مکلّف را تشکیل میدهد، رخ داده باشد؛ مانند تصحیف در نوشتن حدیث و ... .
شواهد و قرائن
برای حمل روایات «من بلغ» بر معنایی که بهعنوان معنای مختار و راجح مطرح شد، میتوان قرینه ها و شواهدی اقامه کرد؛ مانند:
نخست. در هیچیک از روایات «من بلغ» تعبیری که آن را به احکام غیرالزامی اختصاص دهد، نیامده است؛ بنابراین شامل احکام الزامی یعنی واجبات و محرمات نیز میشود؛ از طرفی ثواب که در روایات «من بلغ» آمده نیز بر تمامی موارد مذکور مترتب می شود، درحالی که در مورد احکام الزامی هیچیک از علما به تسامح در ادله آن معتقد نیستند؛ یعنی کسی نگفته، در احکام الزامی، اگر روایتی رسید که شرایط حجیت را نداشت، شخص میتواند از آن، حکم الزامی را استنباط کند و بر اساس آن فتوا داده یا عمل کند و خداوند متعال ثواب آن را به او میدهد.