حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦٩ - «عُلوّ مضمون» در حدیث؛ کارکرد و شاخصهها
ثابت شود و برای آنها باز ایجادكننده ای كه تا بی نهایت ادامه داشت كه محال است و اگر خدا برای آخر موجودات، آخر بود و باوجوداین باز آخریت برای آن آخر می ماند تسلسل پیش می آمد و اینكه باید اثبات شود كه ضدی می آید و آخر را از بین می برد و این ضد را دیگری از بین می برد تا بی نهایت ادامه پیدا می كند كه این محال است.[١٦٩]
خطبه های توحیدی و عالی مون امیرالمومنین(ع)، دانشمندان بزرگ را شگفت زده كرده و آنان را به تمجید و تحسین برانگیخته است؛ چنان که مرحوم كلینی(رح) بعد از نقل خطبه ای توحیدی از امیرالمومنین(ع) شروع به تحسین نموده است؛ وی در «بَابُ جَوَامِعِ التَّوْحِید» خطبه ای از امیرمومنان(ع) آورده است که قسمتی از آن بدین صورت است:
امیر المؤمنین(ع) براى مرتبه دوم مردم را به جنگ با معاویه برانگیخت چون مردم جمع شدند به سخنرانى برخاست و فرمود: ستایش خداى را سزد كه یگانه،یكتا، بىنیاز و تنهاست، بود او از چیزى نیست و آفرینشش از چیزى نبوده، تنها با قدرتى آفریده كه به سبب آن از همه چیز جدا شده و همه چیز از او جدا گشته است، براى او صفتى كه بدان توان رسید نباشد و حدى كه براى آن مثل آورند نیست؛ آرایش لغت ها از توصیف او ناتوان و ستودن هاى گوناگون در آنجا گم گشته و حیران است؛ راه هاى عمیق اندیشه نسبت به ملكوت او سرگردان و تفاسیر جامع از نفوذ در علمش بریده گشته اند.[١٧٠]
كلینی(رح) بعد از نقل این خطبه شوق و شعف خود را بیان كرده و اینطور به توصیف سخن امام(ع) می پردازد:
این خطبه از خطبههاى مشهور آن حضرتست و از زیادى شهرت، عامه مردم آن را كوچك شمردهاند؛ درصورتى كه همین خطبه براى كسى كه علم توحید جوید كافى است، اگر در آن بیندیشد و آن را بفهمد؛ زیرا اگر تمام جن و انس جز پیغمبران همزبان شوند كه توحید را مانند آنچه آن حضرت- پدر و مادرم فدایش- فرموده بیان كنند، نتوانند و اگر بیان آن حضرت(ع) نبود، مردم نمی دانستند چگونه در راه توحید قدم بردارند. [١٧١]
[١٦٩]. شرح ابن ابی الحدید، ج٧ ص٩٦.
[١٧٠]. الکافی، ج١ ص١٣٤.
[١٧١]. الکافی، ج١ ص١٣٦.