٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص

حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٥ - شیوۀ صحیح اعتبارسنجی روایات بحارالانوار از دیدگاه آیتالله محمدآصف محسنی در مشرعة بحارالانوار

ملوماً ومبالغاً وهذا المقدار من دون الخوض في تفاصيل الموضوع مسلم. و ثابت من الأخبار . [٤٢٣]

در پی این جمع‌بندی نویسنده مشرعة به بحثی قرآنی در مورد رجعت پرداخته و در نهایت خاتمه‌ای برای این باب نگاشته و نوشته‌ها، شواهد و قرینه‌های فراوانی که در اثبات رجعت وجود دارد را در آن ذکر نموده است؛[٤٢٤] ایشان از تلاش‌های تمام بزرگانی که برای حفظ میراث اهل‌بیت(عهم) تلاش کرده‌اند تشکر کرده و برای آنها دعا می‌کند؛ البته دقت در این مطالب میزان اهتمام نویسنده مشرعة به موضوع رجعت، اثبات آن و تبیین برخی مطالب معتبر پیرامون آن را روشن می‌سازد.[٤٢٥]

٣. اعتبار روایت به قرینه آیات

یکی دیگر از قرینه‌های سنجش اعتبار روایت نزد آیت‌الله محمدآصف محسنی تأیید متن توسط آیات قرآن است؛ در کتاب مشرعة در مواردی ایشان به استناد آیات، روایات نامعتبر یا مضمون آن‌ها را پذیرفته‌اند؛ البته نکته‌ای که در کتاب بحارالانوار باید به‌طور مفصل مورد تحقیق قرار بگیرد و نویسنده مشرعة نیز در برخی موارد به آن پرداخته، آیاتی است که اول هر باب توسط علامه مجلسی(رح) نقل‌شده و این آیات در حکم قرینه‌هایی هستند که علامه مجلسی(رح) برای باب ذکر کرده است و بررسی نقش آن‌ها در اعتباربخشی به روایات، محتاج تلاش و دقت علمی - تحقیقی است.

١. در باب الأعراف و أهلها، ایشان با آنکه سند هیچ یک از روایات را معتبر ندانسته‌اند؛ ولی به اتکای آیات قرآن، مضمون و مدلول روایات را درست و معتبر تلقی کرده‌اند:

و أمّا روايات الباب- وهي اكثر من عشرين رواية- فلم يثبت اعتبار واحدة منها سنداً. نعم هي بمجموعها غير خارجة عن الآيات المباركة فانها تدل على


[٤٢٣] . همان، ج٢، ص٢٣٩و٢٤٠.

[٤٢٤] . همان، ج٢، ص٢٤٥ و٢٤٦ .

[٤٢٥] . متأسفانه اساسا در کتاب المعتبر تمامی باب مربوط به رجعت حذف شده است و به هیچ‌یک از دیدگاه‌های نویسنده مشرعة اشاره نشده است؛ این روش باعث تأمل و نگرانی است و از دیدگاه صاحب مشرعة و روش علمی ایشان به‌دور است.