حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٥ - «عُلوّ مضمون» در حدیث؛ کارکرد و شاخصهها
علماء در معنی این قسمت از فرمایش امام اختلاف پیدا كرده اند زیرا این قسمت از دعا در ظاهر، هم عقلاً و هم نقلاً با وحدت عددی خدا منافات دارد و بعضی ها گفته اند كه معنای عبارت این است كه هیچ كثرتی در خدا نیست بدین معنا كه خدا نه جزء دارد و نه صفت زائد بر ذات دارد این معنا مناسب ترین معنا به فرمایش امام است.[١٨٨]
این اوج معارف و علو مضمون در دعای صباح امیرمومنان(ع) جلوه ویژه ای به خود گرفته است:
اى كسى كه بیرون كشید زبان صبحدم را به بیان تابناك آن، و پراكنده ساخت پارههاى شب تاریك را با آن تودههاى سیاه سرگردانى كه داشت، و محكم ساخت ساختمان این چرخ گردون را در اندازهها و گردش هاى زیبایش، و پرتو افكن ساخت تابش خورشید را با نور فروزان و گرم آن، اى كه راهنمایى كرد بر خودش به خودش، و منزه است از همجنسى با مخلوقش و برتر است از سنخیت یا چگونگی هاى عالم خلقت، اى كسى كه نزدیك است به گمان هایى كه بر دل خطور كند، ولى دور است از چشم اندازِ دیدگان.[١٨٩]
معصومان(عهم) در مقام گفتگو با مردم در تنگناهای محدود بودن ظرفیت علمی و ادراكی مخاطبان قرار داشتند كه در مناجات با خدا با آن مواجه نبودند؛ در نتیجه به كمال و تمام به ذکر دعا و مناجات می پرداختند و از تمام قوای علمی خود در بیان عظمت خدا و بندگی خود استفاده می كردند؛ ازاین روست که یكی از بهترین نمونه های احادیث دارای علو مضمون، ادعیه معصومان(عهم) شمرده شده است.
٣.٤. برخی مقامات معصومان(عهم)
معصومان(عهم) دریایی بی کران از فضائل و مناقب دارند که تنها به مناسبت هایی به گوشه ای از آن اشاره كرده اند تا جایگاه آنان در عالم برای مردم آشكار گردد؛ دراین میان برخی احادیث به فضائل و مقامات ائمه(عهم) اشاره دارد که به دلیل علو مضمون و معارف والای آن برای همه قابل فهم نیست؛ البته اظهار كمالات وجودی بر دوگونه است: یكی از باب تفاخر و استعلاء و دیگری از باب شمردن نعمت های پروردگار؛ معصومان(عهم) به مناسبت هایی به جهت بازگویی نعمت هایخداوند
[١٨٨]. ریاض السالكین، ج٤ ص٢٩٤.
[١٨٩]. بحارالانوار، ج٨٤ ص٣٣٩.