حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦٤ - «عُلوّ مضمون» در حدیث؛ کارکرد و شاخصهها
به اعتبار این دعای جلیل القدر نمیرساند؛ زیرا به وسیله ذاتش بر ذاتش دلالت میکند.[١٥٥]
آیت الله بهجت(رح) در این مسئله با كاشف الغطاء هم نظر هستند؛ ایشان معتقد بودند حجیت برخی احادیث به ارزیابی سندی نیاز ندارد بلكه قوت متن و محتوای آنها را می توان نشانه صحت صدور آنها از معصوم دانست؛ ایشان می گوید:
برخی از روایات نیاز به سند ندارند و قوت متن آنها گواه حجیت آنهاست مانند مناجات خمسه عشر و دعای صباح.[١٥٦]
این معیار اعتبارسنجی در روش علمی محدثان شیعه نیز كاربرد داشته؛علامه مجلسی دربارۀ حدیثی می گوید:
ضعیفٌ سنداً و متنهُ یدل على صحته؛ این حدیث از حیث سند ضعیف است، ولی متن این حدیث گواه بر صحتش است.[١٥٧]
همچنین شیخ انصاری بعد از نقل روایتی می نویسد:
این حدیث شریف كه آثار و نشانههاى صدق و راستى از آن هویدا است دلالت می کند بر اینكه قول راویانى كه متحرز از كذب باشند حجّت و قبول است و لو اینكه ظاهر خبر دلالت بر اعتبار عدالت دارد. [١٥٨]
در اعتبارسنجی فقره آخر دعای عرفه نیز به همین شیوه استناد شده است؛ آیت الله جوادی آملی از كسانی است كه این فقره از دعا را با توجه به علو مضمونش از سیدالشهداء(ع) می داند، ایشان باتکیه بر محتوای این قسمت، صدور آن را از غیر معصوم بعید دانسته، معتقد است
در بررسی اسناد روایات، آنچه اصل است و موضوعیت دارد، صدور آن از امام معصوم است؛ یعنی یک حدیث پژوه باید اطمینان یابد که محتوای مورد نظرِ وی، از معصوم صادر شده است. این اطمینان گاهی از راه وثاقت و اصالت و صداقتِ راوی به دست میآید و گاهی از راه بلندی محتوا و اتقانِ متن و گاهی نیز از راه شواهد و قرائن منفصل و متصل؛ از
[١٥٥]. الفردوس الأعلی، ص ٧٧ و ٧٨ با تلخیص.
[١٥٦]. زمزم عرفان، ص٤٧.
[١٥٧]. مرآه العقول، ج١١ ص٣٧٣.
[١٥٨]. فرائد الاصول، ج١ ص١٤١.