حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦٢ - «عُلوّ مضمون» در حدیث؛ کارکرد و شاخصهها
شخصیت والای ائمه اطهار(عهم) است و از سویی دیگر، حامل معارف نابی است كه از چشمه علم الهی نشات گرفته اند؛ اما ارزش احادیث دارای علو مضمون در این فوائد منحصر نمی شود، بلكه در دانش حدیث هم، كاربرد مهمی دارد؛ مثلاً به عنوان ابزاری برای اعتبارسنجی احادیث به كار می رود و از قرینه های مهم صدور حدیث شمرده می شود؛ آیت الله مكارم دراین باره می نویسد:
راه دیگر براى رسیدن به اعتبار سند یك حدیث یا یك كتاب، «علو مضمون» است و این معنى در كلمات فقهاى بزرگ درباره بعضى از روایات برجسته و عالى مضمون كه ظاهرا سند معتبرى از آن در دست نیست گفته شده است. مثلا مرحوم شیخ اعظم علامه انصارى در كتاب «رسائل» در بحث حجیت خبر واحد هنگامى كه به حدیث معروف امام حسن عسكرى(ع) در مورد «تقلید مذموم و تقلید مطلوب» مىرسد، مىگوید این حدیث گر چه حدیث مرسلى است، ولى آثار صدق از آن ظاهر و آشكار است، بنابراین نیاز به بررسى سند آن نیست و فقیه بزرگ معاصر مرحوم آیةالله بروجردى در بحث نماز جمعه هنگامى كه به بعضى از فقرات دعاى صحیفه سجادیه كه با مسئله نماز جمعه ارتباط دارد رسیدند، در درسشان مىفرمودند گرچه صحیفه سجادیه (به عقیده بعضى) با سلسله اسنادى طبق موازین معروف رجال به دست ما نرسیده اما محتوى و مضمون آن به قدرى عالى و برجسته و والاست كه صدور آن از غیر معصوم محتمل نیست.[١٥٢]
برخی محققان معاصر نیز در مقام شمردن معیارهای اثبات صدور از طریق متن، از علو مضمون و تعالی تعابیر یاد کرده و می نویسد:
ممکن است مضمون حدیث چنان بلند باشد که صدور آن از غیر معصوم، ناممکن شمرده شود؛ چنان که بهترین دلیل بر قطعیّ الصدور بودن قرآن، همان علوّ مضمون و اعجاز معنوی آن است. روایات که مرتبه نازله قرآن هستند، از نور و بلندی مضمون برخوردارند. همان گونه که از مطالعه کتاب تکوین و تشریع، به قدرت و عظمت خدا پی می بریم، از جمال گفتار و آثار پیامبران(صل) و اولیای خاصّ حضرت حق نیز به اعتبار صدوری آنها پی خواهیم برد. همان طور که مضمون حدیث ممکن است
[١٥٢]. فصلنامه نهج البلاغه، شماره ٢ و ٣، مقاله «نقش نهج البلاغه در فقه اسلامی»، ص٢٧و ٢٨.