حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٢٩ - اعتبارسنجی روایات بطون قرآن بر پایه دیدگاه آیتالله معرفت
واژه «میزان» به «عدل» را نقل نموده است؛ آیت الله معرفت این تأویل را بهرهگیری از مفهوم عام «میزان» می داند؛ زیرا موازنه همان معادله (برقراری عدل) میان اشیا و امور است و محسوس و معقول را شامل می شود.[٦٦] سخن علامه طباطبایی به عنوان تاییدی برای نقل شیخ طوسی و تبیین مفهوم عامّ به کارگرفته شده است. علامه طباطبایی می نویسد:
المراد بالمیزان كلّ ما یوزن أی یقدّر به الشیء أعمّ من أن یكون عقیدة أو قولا أو فعلا. قال تعالى: لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ[٦٧]، فظاهره مطلق ما یمیّز به الحقّ من الباطل و الصدق من الكذب و العدل من الظلم و الفضیلة من الرذیلة، على ما هو شأن الرسول فیما یأتی به من عند ربّه.[٦٨]
علامه طباطبایی میزان را هر چیزی می داند که معیار تشخیص حقّ از باطل، صدق از کذب، عدل از ظلم و فضیلت از پستی است؛ دو روایت نیز این مفهوم عام را تقویت می نماید؛ در این نمونه اشکالی به ذهن می رسد: هرچند شیخ طوسی، این گفته را با «قیل» بیان نموده و گوینده آن را مشخّص نساخته،[٦٩] امّا احتمال آن می رود که وی از روایت بهره برده و به این معنا دست یافته باشد؛ در پاسخ باید گفت: با مراجعه به تفاسیر دیگر می توان به گوینده این معنا دست یافت؛[٧٠] افزون براین به نظرمی رسد آیت الله معرفت نیز کلام شیخ طوسی را برای تبیین ملازمه میان واژه «میزان» و «عدل» یادآور شده اند. در واقع کلام شیخ طوسی نشان گر این است که پذیرش معنای بطنی برخاسته از تعبّد محض نیست؛ بلکه می توان آن را مستدل ساخت و به رابطۀ میان ظهر و بطن دست یافت؛ برجستهساختن همین نکته نیز نظریۀ آیت الله معرفت را به مقبولیت نزدیک تر میسازد.
نمونه دوم نیز تأویل «میزان» به «امام» است؛ «میزان» در برخی احادیث تفسیری به «امام» و در برخی به امیرمومنان(ع) تفسیر شده است؛علامه معرفت این تأویل را صحیح دانسته و شواهد حدیثی آن را یادآور شده؛[٧١] می نویسد:
[٦٦]. ر.ک: التفسیر الأثری الجامع، ج١، ص٤٩.
[٦٧]. حدید، آیه٢٥.
[٦٨]. ر.ک: المیزان فى تفسیر القرآن، ج١٩، ص٩٧.
[٦٩]. ر.ک: التبیان فى تفسیر القرآن، ج٩، ص٤٦٥.
[٧٠]. ر.ک: البحر المحیط فى التفسیر، ج١٠، ص٥٦.
[٧١]. ر.ک: التفسیر الأثری الجامع، ج١، ص٤٩-٥٠.