تعبیر صغری و کبری بهره گرفته ‌ است؛ به عقیده وی پیام و رسالتی که پس از الغای خصوصیت از مفهوم آیه روشن می شود باید به گونه ‌ای باشد که نسبتش با ظهر آیه، نسبت صغری به کبری باشد؛ در حقیقت معنای بطنی حکم یک کبرای کلی دارد که مورد ظهر یکی از مصادیق آن است؛[٥٨] درصورتی که میان معنای ظاهری و باطنی تناسب و نسبت برقرار نباشد، علامه معرفت معنای به دست آمده را نادرست و در زمره تأویلات باطنیه و تفسیر به رأی می‌داند.[٥٩]

٢. دیدگاه آیت‌الله معرفت در اعتبارسنجی روایات بطون

آیت‌الله معرفت پس از توضیح رابطه ظهر و بطن، قانون و ضابطۀ تأویل صحیح را چنین برمی‌شمارد:

نخست آنکه در الغاء خصوصیات از برهان سبر و تقسیم بهره‌مند باشد و گرنه تفسیر به رأی خواهد بود؛

دوم آنکه در شناخت خصوصیات اثرگذار و پایدار آیه و خصوصیات بی‌تأثیر آیه بسیار دقّت شود؛

سوم و از همه مهم تر آنکه معنای بطنی به مثابه کبرای کلی برای معنای ظهری آیه باشد.[٦٠]

آیت الله معرفت تأویل صحیح را تمسّک به فحوای عام آیه می‌داند؛ ازاین رو معتقد است معنای بطن درصورتی پذیرفتنی است که با سیاق و زبان عربی متناسب و هماهنگ باشد؛ افزون براین معنای تأویلی و بطنی را می‌توان با شواهدی از قرآن، سنّت و عقل سلیم تقویت و تأیید نمود.[٦١]

علامه معرفت برای روشن‌ساختن نظریه خود درباره بطن، برخی تأویل‌های مأثور را بازگو و تحلیل کرده است؛ وی در «تفسیر اثری جامع» ابتدا پدیده وضع و دسّ را یادآوری نموده و از وجود برخی روایات جعلی در میراث حدیثی خبرداده است؛[٦٢] برهمین اساس آیت الله معرفت ارائه راهکاری را برای اعتبارسنجی روایات بطون ضروری می داند؛ سنجش رابطۀ میان معنای ظاهری و معنای باطنی، راهکار

[٥٨]. ر.ک: «تاویل به روایت معرفت»، ص٢١، خردنامه، ش ٣٢، ١٣٨٨ش.

[٥٩]. ر.ک: التفسیر الأثری الجامع، ج١، ص٣٢.

[٦٠]. ر.ک: همان، ص ٣٤.

[٦١]. ر.ک: همان، ص ٤٨.

[٦٢]. ر.ک: همان.