حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٩ - اعتبارسنجی و مفهومشناسی احادیث «مَن بلغ»
در آن مقدار از اخبار که به طور طبیعی اشتباه رخ می دهد و خلاف، واقع می شود.
در واقع نکته محوری روایات «من بلغ» و تأکید آنها بر این است که اگر خبر و روایت خلاف واقع درآمد، خداوند متعال آن را جبران کرده و ثوابی که بر آن کار فرض شده را عطا میکند؛ حال آن کار، انجام مستحب باشد یا واجب و یا ترک مکروه باشد یا حرام.
بله اگر نکته اصلی این روایت بیان ثواب بر انجام یک فعل غیرالزامی بود از لسان آنها میشد اختصاص به احکام غیرالزامی را فهمید و در نهایت نظر مرحوم صاحب وسائل و آقای خویی را تقویت کرد و آن اینکه روایات «من بلغ» درصدد بیان اعطای ثواب است و بهوسیله این روایات نمیتوان استحباب عملی را که دلیل معتبر ندارد ثابت کرد، درحالی که لسان این روایات نه اختصاص به مستحبات دارد و نه طریق و دلیل غیر معتبر.
بنابراین می توان مطلب را چنین تبیین کرد: برای روایات «من بلغ» میتوان یکی از دو معنای احتمالی را در نظر گرفت و با توجیههای تکلف آور روایات «من بلغ» را بر یکی از آن دو حمل کرد؛ این دو معنای احتمالی عبارتند از: ١- تسامح در ادله سنن؛ ٢- اعطای ثواب بدون استنباط حکم استحبابی و میتوان این روایات را حمل بر معنایی منطقی و معقول کرد که با ادله دیگر و چارچوب شریعت سازگاری کامل دارد و نیاز به هیچ توجیه و تکلفی نیست؛ آن معنا عبارت است از: جبران موارد خطا و خلاف واقع در اخبار و روایات در حوزه دین از طرف خداوند متعال، با اعطای اجر و ثواب به آن موارد، البته در صورتی که روایت و خبر از طریقی معتبر و قابل اعتماد رسیده باشد.