٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص

حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣ - اعتبارسنجی و مفهومشناسی احادیث «مَن بلغ»

کتاب، ترغیب در دعا و حسن ظن به خدا و طلب از اوست، با نقل روایات «من بلغ» از منابع شیعی و نیز یک گزارش از طریق عامه چنین برداشت کرده که تسامح در ادله سنن از امور مجمع علیه بین فریقین است.[٢٤]

سپس بزرگانی همچون مجلسی اول[٢٥] و دوم،[٢٦] صاحب وسائل،[٢٧] میرداماد،[٢٨] ملاصالح مازندرانی،[٢٩] صاحب ریاض،[٣٠] نراقی[٣١] و صاحب جواهر[٣٢] از دانشمندان بزرگ شیعه در قرون متأخر هستند که با پذیرش قاعده تسامح در ادله سنن و برداشت آن از روایات «من بلغ»، این قاعده را در مصادیق گوناگون تطبیق داده اند.

شیخ انصاری با تدوین رسالۀ مستقلی در این زمینه، مفصل‌ترین بحث را ارائه می کند؛[٣٣] وی در این رساله با طرح دیدگاه معتقدان به قبول یا رد قاعده تسامح در ادله سنن به‌طور مبسوط، همچنین بیان اشکالات وارد شده از هر دو طرف و پاسخ به آن‌ها، اصل قاعده را پذیرفته، اما جریان آن را به اینکه بایستی توسط یک مجتهد انجام شود، محدوده کرده است؛ یعنی مقلّد نمی‌تواند با استناد به روایات «من بلغ» و با دیدن روایتی ضعیف در یک زمینه، حکم استحبابی در آن دهد و یا آن را بر خود مستحب بداند؛ بلکه مجتهد با جمع بین ادله و دیدن تمامی شئون و وجوه مسئله می تواند، چنین حکم کند.[٣٤]

برخی از عالمان در پذیرش این قاعده تا حدی پیش رفته‌اند که گفته‌اند: بلوغ عمومیت دارد و استحباب را هم می توان از شنیدن یک قول و مذاکره علما به‌دست آورد.[٣٥]


[٢٤]. ر.ک: عدة الداعی، ص١٢.

[٢٥]. ر.ک: روضة المتقین، ج١، ص٤٥٤.

[٢٦]. ر.ک: مرآة العقول، ج٨، ص١١٢؛ بحارالانوار، ج٢، ص٢٥٦.

[٢٧]. ر.ک: وسائل الشیعه، ج١، ص٨٠، باب ١٨ از ابواب مقدمه عبادات (باب استحباب الایتان بکل عمل مشروع روی له ثواب عنهم علیهم السلام)؛ الفصول المهمة، ج١، ص٥٧٧؛ هدایة الامة،ج٨،ص ٥٧٧؛ الفوائد الطوسیة، ص٥٣٤.

[٢٨]. ر.ک: الراوشح السماویة، ص١١٧.

[٢٩]. ر.ک: شرح الکافی، ج٨، ص٢٥٩.

[٣٠]. ر.ک: ریاض المسائل، ج١٢، ص١٤٤.

[٣١]. ر.ک: مستند الشیعة، ج٢، ص٥١ و ٢٦٨؛ ج٧، ص٣٢٩؛ ج٩، ص٢٢ و ... .

[٣٢]. ر.ک: جواهرالکلام، ج١، ص٢٦؛ ج٧، ص٦٨؛‌ ج٩، ص١٢٧؛‌ ج١٠، ص١٧٣ و٢٢٣ و ... .

[٣٣]. ر.ک: رسائل فقهیة، ص١٣٣ به بعد.

[٣٤]. ر.ک: همان.

[٣٥]. علامه مجلسی این قول را از شیخ بهایی نقل کرده، می گوید: «قال الشیخ البهایی قدس سره: یحتمل أن یراد بسماع الثواب مطلق بلوغه الیه، سواء کان علی سبیل الروایه أو الفتوی أو المذاکرة أو نحو ذلک» و خود علامه نیز در پی آن، نظر وی را تأیید کرده و بر این احتمال شاهد می آورد؛ (مرآة العقول، ج٨، ص١١٦)؛ نیز مراجعه شود به اربعین شیخ بهایی ذیل حدیث ٣١.