هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ‌ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌ وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ‌ [٤].

جمعه (٦٢) ٢ و ٣

٢١٩٨. برخوردارى محمّد صلى الله عليه و آله، از مقام نبوّت:

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَ‌ [٥] ...

اعراف (٧) ١٥٧

ما كانَ مُحَمَّدٌ ... وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ‌ ....

احزاب (٣٣) ٤٠

يا أَيُّهَا النَّبِيُ‌ ....

احزاب (٣٣) ٤٥

إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُ‌ ....

آل‌عمران (٣) ٦٨

وَ لَوْ كانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ النَّبِيِ‌ ....

مائده (٥) ٨١

[١] . مقصود از «العالمين» تمامى امّتها است. (تفسير التحريروالتنوير، ج ١٨، جزء ٩، ص ٣١٧) از مفهوم آيه استفاده مى‌شود كه پس از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، پيامبر ديگرى نخواهد آمد و آن حضرت «خاتم النّبيّين» است.

[٢] . آيه مزبور [و لو شئنا ...] خطاب به پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد: اگر مى‌خواستيم زحمت انذار كردن همه آباديها را از دوش تو برمى‌داشتيم و براى هر قريه‌اى پيامبرى مى‌فرستاديم، ولى فقط تو را انذاركننده همه قريه‌ها قرار داديم و بدين وسيله، تو را ارجمند نموده و بر همه انبيا برترى بخشيديم. در مقابل، تو هم وظيفه دارى كه در برابر سختيهاى اين رسالت بزرگ صبر پيشه كنى. گفتنى است مرجع ضمير در «به» مدلول «و لو شئنا ...» است كه به منذر بودن حضرت نسبت به تمامى قريه‌ها اشاره دارد (الكشّاف، ج ٣، ص ٢٨٦) و به قول يكى از مفسّران (طيبى)، مدار سوره فرقان بر اين است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله براى تمامى انسانها مبعوث شده و از همين رو است كه آغاز سوره با آيه‌اى آغاز گرديده كه مفيد عموميّت رسالت آن حضرت است. (تفسير التحريروالتنوير، ج ٩، جزء ١٩، ص ٥٢)

[٣] . «اشراط السّاعة» نشانه‌هاى قيامت است و از جمله‌نشانه‌هاى قيامت، بعثت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است و در روايتى كه از آن حضرت نقل شده، آمده است: «بعثت انا و السّاعة كهاتين و اشار بالسبابة و الوسطى‌» مقصود حضرت نزديك بودن و فاصله اندك بين مبعث او و قيامت است. (روح‌المعانى، ج ١٤، جزء ٢٦، ص ٨٠)

[٤] . برخى مفسّران گفته‌اند: «و آخرين منهم ...» شامل صحابه و كسانى است كه پس از آنها تا قيامت به دنيا مى‌آيند. (التّبيان، ج ١٠، ص ٤) در اين صورت، «و آخرين» بر «امّيّين» عطف خواهد بود و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، هم پيامبر انسانهاى دوران معاصر خود و هم پيامبر انسانهاى پس از خود تا روز قيامت است و در نتيجه، آن حضرت خاتم انبيا است.

[٥] . در تفاوت رسالت و نبوّت گفته شده: «رسول»، صاحب كتاب و «نبى» خبرآور از جانب خداوند است، اعمّ از اينكه صاحب كتاب باشد يا نباشد. (معجم الفروق اللّغويّه، ص ٥٣١ الرقم ٢١٣٨) و محتمل است «نبى» از «نبأ» به معناى رفعت و علوّ مكان باشد. (بحارالانوار، ج ١٦، ص ١١٩)