٢١٥٠. هجوم اندوههاى ناشى از نافرمانى محمّد صلى الله عليه و آله، برخاسته از اراده الهى براى به فراموشى سپردن اندوه از دست دادن غنايم و جراحات وارده بر رزمندگان:

إِذْ تُصْعِدُونَ‌ ... وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ‌ ... فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ.

آل‌عمران (٣) ١٥٣

٢١٥١. تبديل اندوه از دست دادن غنايم، به اندوه تمرّد از فرمان محمّد صلى الله عليه و آله، موهبتى الهى به رزمندگان احُد:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى‌ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ‌ ... [٢]

آل‌عمران (٣) ١٥٣

٥. پشيمانى‌

٢١٥٢. نافرمانى از دستورهاى پيامبر صلى الله عليه و آله و نپيمودن راه آن حضرت، مايه تأسّف و ندامت در قيامت:

وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‌ يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا.

فرقان (٢٥) ٢٧

٢١٥٣. نافرمانى كافران از دستورات پيامبر صلى الله عليه و آله موجب پشيمانى در قيامت و آرزوى هموار شدن زمين بر آنان:

يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً.

نساء (٤) ٤٢

٦. تهديد به عقوبت‌

٢١٥٤. نافرمانى از اوامر محمّد صلى الله عليه و آله، موجب تهديد به عقوبت شديد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ‌ .... وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ.

انفال (٨) ٢٤ و ٢٥

٧. حبط عمل‌

٢١٥٥. تخلّف از دستور جهاد محمّد صلى الله عليه و آله موجب حبط عمل مؤمنان:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ.

محمّد (٤٧) ٣٣

٨. خروج از ولايت خدا

٢١٥٦. عصيان از دستورهاى پيامبر صلى الله عليه و آله موجب خارج شدن از ولايت خداوندى:

وَ مَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى‌

[١] . در احتمالى مقصود از «غمّاً بغمّ» اندوه مسلمين درمقابل غم و اندوه پيامبر صلى الله عليه و آله است كه به علت نافرمانى از فرامين آن حضرت به وجود آمد. (مجمع البيان، ج ١-/ ٢، ص ٨٦١) كلمه «باء» در «بغمّ» بدليه است. مراد از «غمّا» به دليل كلمه «أثابكم» كه دلالت بر مرحمت و لطف دارد و نيز به دليل اينكه پس از عفو واقع شده، غم و اندوهى پسنديده است. اين غم پسنديده، پيروزى كافران بر مسلمانان خواهد بود و يا غم و اندوه به سبب پيروى نكردن از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سست آمدن در رويارويى با دشمن است.

[٢] . از جمله «لكيلا تحزنوا» استفاده مى‌شود كه غم و انده‌مسلمانان به جهت از دست دادن پيروزى، موهبت الهى بوده است. (الميزان، ج ٤، ص ٤٥-/ ٤٦)