فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٣٠٥ - نافرمانى از محمد صلى الله عليه و آله

٢١٢٣. نكوهش خداوند، از مشركان صدر اسلام، به سبب موضعگيرى مخالفت‌آميزشان، در برابر دعوت محمّد صلى الله عليه و آله و سر باز زدن از پذيرش ايمان به خدا:

وَ ما لَكُمْ لا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ‌ ....

حديد (٥٧) ٨

٢١٢٤. عفو خطاكاران فرارى احد، تكليف الهى پيامبر صلى الله عليه و آله:

فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَ‌ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ‌ [١].

آل‌عمران (٣) ١٥٩

٢١٢٥. جهل و ناآگاهى، سرچشمه ناديده گرفتن فرمانهاى محمّد صلى الله عليه و آله و قبول نكردن آن:

... أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ‌ وَ لا تَكُونُوا ... لا يَسْمَعُونَ‌ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ‌ ....

انفال (٨) ٢٠-/ ٢٢

٢١٢٦. ناديده گرفتن فرمانهاى محمّد صلى الله عليه و آله، پس از دريافت آن، ناپسند و به دور از خرد:

... أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ‌ وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ‌ ... الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ‌ [٢].

انفال (٨) ٢٠-/ ٢٢

٢١٢٧. عمل نكردن به احكام ارث، به منزله نافرمانى محمّد صلى الله عليه و آله:

تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ‌ ... وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ‌ [٣] ...

نساء (٤) ١٣ و ١٤

٢١٢٨. نافرمانى از محمّد صلى الله عليه و آله، از القائات شيطان:

... فَلا تَتَناجَوْا ... وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ‌ ... إِنَّمَا النَّجْوى‌ مِنَ الشَّيْطانِ‌ ....

مجادله (٥٨) ٩ و ١٠

٢١٢٩. نهى خداوند، از نافرمانى محمّد صلى الله عليه و آله:

... فَلا تَتَناجَوْا بِالْإِثْمِ‌ ... وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ‌ ....

مجادله (٥٨) ٩

٢١٣٠. سر برتافتن دسته‌اى از منافقان صدر اسلام از دستورات فرامين محمّد صلى الله عليه و آله، به رغم اظهارات اكيدشان مبنى بر فرمان‌برى از خدا و محمّد صلى الله عليه و آله:

وَ يَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ‌ ....

نور (٢٤) ٤٧

٢١٣١. سرپيچى برخى پيكارگران احد از فرمان محمّد صلى الله عليه و آله پس از پيروزى ابتدايى بر دشمنان:

... حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا [٤] ...

آل‌عمران (٣) ١٥٢

[١] . بر اين اساس كه آيات در سياق آيات مربوط به غزوه‌احد است. علاوه مرحوم طبرسى در معناى «فاعف» مى‌نويسد: مقصود عفو از فرار كردن مسلمين در غزوه احد است. (مجمع البيان، ج ١-/ ٢، ص ٨٦٩)

[٢] . با اينكه «اللّه» و «رسول» هر دو مقدّم شده است، ولى‌مقصو از ضمير «عنه» «رسول» است، چون رويگردانى و اعراض [در اين‌جا] فقط در حق پيامبر صلى الله عليه و آله، صدق مى‌كند، با قبول نكردن گفتارش و كمك نكردنش در جهاد. (التّفسير الكبير، ج ٥، ص ٤٦٩)

[٣] . مشاراليها در «تلك» احكام مربوط به ارث است كه در آيات قبل آمده است.

[٤] . گرچه ظاهر خطاب در «فشلتم و تنازعتم و عصيتم» به تمامى مسلمانان در جنگ احُد است، ولى به قرينه تقسيم آنان در دنباله آيه به دو گروه دنياطلب و آخرت‌طلب معلوم مى‌شود، مراد از مخاطبان «فشلتم» گروهى از مسلمانان بوده‌اند، نه همه آنان.