كه از روى تقليد كوركورانه به وسيلهء جاه طلبى حكومتهاى خود باخته اى كه بر آنان حكومت نموده و دنباله رو آنان هستند ، به اين شكل تأسف انگيز از هم به پاشد و موجب بروز انواع بيماريهاى جسمانى و روانى و سقط جنينها و بىهويتىها گردد كه در حال حاضر دامنگير جوانان آن جوامع گشته است . ثانيا : حقوق بشر از ديدگاه غرب ، كه نويسندگان آن مى بايست از مقدارى علوم انسانى برخوردار باشند ، متأسفانه تفاوت ما بين مساوات و عدالت را در نظام حقوقى خود مراعات ننموده است . هيچ منطقى نمى تواند اين مسأله را تأييد كند كه ما بايد به حكم مساوات هر يك از دو گروه ، مردها و زنها را تقسيم به دو قسمت كنيم و به يك قسمت رحم و مختصات زايمان و به قسمت ديگر وسايل مردانه را ببنديم تا تساوى برقرار شود ، زيرا اين خلاف تساوى است كه زاييدن و ابتلاى به عادت فقط براى زنان بوده باشد ! ! اگر فرهنگ غرب كه عمدتا منبع اصلى حقوق بشر غرب را تشكيل مى دهد ، اين حقيقت را كه عدالت و قانون بر مبناى واقعيت قرار دارد ، نه خواسته‌هاى بىمحاسبه ، مانند : آزادى در شهوت رانىها و سود جويىها و لجاجتها و شهوت طلبىها ، عمدهء مسايل زن و مرد با منطق انسانى حل و فصل مى شود و اين كه عدالت غير از تساوى بىاساس است و اگر غرب به تفكيك بين تساوى و عدالت معتقد نباشد ، هيچ منطق قابل دفاعى از گفته‌هاى خود در حقوق زن و مرد و آزادىهاى آن دو نمى تواند ارائه كند . [١]

[١] براى تحقيق بيشتر در بارهء مسايل مربوط به دو صنف از يك حقيقت ( انسان ) كه مرد و زن ناميده مى شوند ، در جلد يازدهم از ترجمه و تفسير نهج البلاغه مطالبى را كه مورد بحث و تحقيق شرق و غرب است مطرح نموده‌ايم ، و چون اين مبحث براى بيان همهء آنها گنجايش ندارد ، لذا فقط به بيان عناوين مباحث آن مطالب قناعت مى كنيم تا مطالعه كنندگان محترم آن چه را كه مورد اهميّت و علاقهء آنان مى باشد ، مورد دقت قرار بدهند : ١ - يك معماى مستمر كه با تقسيم انسان به دو ماهيت جداگانهء مرد و زن سر تا سر تاريخ را به خود مشغول كرده است . ٢ - آيا روزى فرا خواهد رسيد كه سود جويان اجازه بدهند تا انسانهاى انسان شناس معماى زن و مرد را تا حد مسأله زن و مرد تقليل دهند ؟ ٣ - آيا زن وابستهء مرد است ؟ ٤ - آيا لجاجت و عدم اعتراف زنها به اشتباه خويش و ناتوانى آنان از بازسازى و تجديد شخصيت خود بيش از مردها است ؟ ٥ - مختصاتى كه براى هر يك از مرد و زن در ميان صاحب نظران رواج دارد . ٦ - تفاوت عينكى كه پديدهء حيات به وسيلهء حواس و عقل نظرى به ديدگان مردان مى زند ، با چشمانى كه زن با نيروى خود حيات در حيات مى نگرد . ٧ - هويت انسانى زن و مرد در اسلام . ٨ - بعد دوم زن و مرد كه عبارت است از قرار گرفتن آن دو به عنوان دو عنصر مهم در تشكيل خانواده . ٩ - تحليل و توضيح آيهء * ( « قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ » . . ١٠ - درون خانواده شورايى و ارتباط خانواده با اجتماع به سرپرستى مرد . ١١ - بحثى در راههاى سه گانه در موقع نشوز زن . ١٢ - نشوز مرد . ١٣ - آيا در موقع نشوز و اعراض مرد ، زن بايد از حقوق خود دست بردارد ؟ ١٤ - آيا زن كشتگاه مرد است ؟ ١٥ - تفاوت زنان و مردان در سه موضوع . ١٦ - غائلهء پر سر و صداى عقل زن و عقل مرد . ١٧ - تساوى زن و مرد در عقل عملى . ١٨ - ترس از اشرار زنها و احتياط از خوبانشان چه معنا دارد ؟