رسائل فقهى - علامه جعفری - الصفحة ٤٨ - عدم انحصار زكات در مواد نه گانه

از همديگر منحصر نيست . به همين جهت است كه حقوق مربوط به همزيستى يك رشته معينى از فقه اسلامى است كه شامل تمام مقرّرات فردى و اجتماعى اسلامى مى باشد نه همهء احكام آن .
٢ - فقه اسلامى مجموعه دستوراتى است كه مى تواند افراد انسانى را ، خواه منفردا و خواه در گروه اجتماعى ، براى بهره بردارى از شخصيت انسانى كه تا بارگاه ربوبى كشيده مى شود ، آماده كند .
٣ - دستورات فردى مانند نماز و روزه كه نتيجه آنها اجتناب از فحشاء و منكرات است ( از هر نوع كه بوده باشد ) شخص مسلمان را تربيت مى كند و براى پذيرش حقوق ديگران آماده مى سازد .
٤ - به اضافه دو مطلب دوم و سوم ، اسلام ، شخصيت انسانى را به طور كلى نقطه تابش شعاع خداوندى معرفى كرده است .
٥ - براى قابل درك ساختن مطالب فوق ، ارشاد و تعليم را بر افراد لازم دانسته است ، تا آنجا كه خداوند مى فرمايد :
( وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً ) [١] ( هر كس نفسى را احياء كند گويى تمام مردم را احياء كرده است . ) در روايات معتبره وارد شده است كه تعليم يك انسان هم احياء كردن اوست .
٦ - از طرف ديگر ، چون مقرّرات اسلام به عنوان « حدود الله » معرفى شده است و هر كس از آنها تمرّد كند ، تعدّى به « حدود الله » نموده است ، براى اجتناب از مخالف با « حدود الله » و اطاعت آنها ، لازم است كه تعليم و تربيت افراد براى آشنا شدن با آنها ضرورى بوده باشد . لذا به همان اندازه كه يك فرد توانايى تعليم و تربيت را نداشته باشد ، به همان قدر كيفر از او ساقط خواهد گشت .
نتيجه بسيار روشنى كه از اين مطالب به دست مى آيد ، همين است كه به عنوان يك اصل اسلامى متذكر شديم كه : ضرورىترين تكليف رهبر اجتماع اسلامى ، آماده ساختن افراد براى پذيرش وجدانى حقوق اسلامى است . بنا بر اين ، اسلام مى تواند

[١] سوره مائده ، آيه ٣٢