تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٥١ - نداى حج

«يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى‌ كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ‌- تا پياده يا سوار بر شتران تكيده از هر راه دور نزد تو بيايند.» رجالا: يعنى پاى پياده، و ضامر: چارپايى كه بر اثر كثرت تمرين يا درازى مسافت لاغر و تكيده شده است. اين آيه نشانه آن است كه حاجيان با سوز و گداز شوق پياده يا سوار بر چارپايان لاغر شده خود به حج مى‌شتابند.

[٢٨] «لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ‌- تا سودهايى را كه از آن آنهاست ببينند ...» سودهاى مادّى و معنوى گوناگون كه صلاح معاش و استوار كردن زندگى آنان در آن است.

«وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ‌- و نام خدا را در روزهاى معيّن ياد كنند ...»/ ٥٢ يعنى در روزهاى حج از ماه ذى الحجه.

«عَلى‌ ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ‌- به هنگام (ذبح) چارپايانى كه خدا رزق آنها ساخته ...» قربانيهايى كه در منى به روز دهم ذى الحجّه كشته مى‌شوند.

«فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِيرَ- پس از آنها بخوريد و به بينواى نيازمند نيز بخورانيد.» يعنى شما خود و نزديكانتان بخوريد و به نيازمندى كه به سختى دراست و گرسنه شده است بخورانيد. اين دعوتى است روشن از توانگران تا از حدود به خويشتن انديشى و آزمندى بيرون آيند و نيازمنديهاى ناداران نيازمند را برآورند.

[٢٩] «ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ‌- سپس چرك را از خود دور كنند ...» چون موهايشان از كثرت رهسپارى و سفر ژوليده و چرك و غبارآلود شده، و ناخنهايشان نيز بلند گشته است، در پايان موسم حج موهاى خود را كوتاه مى‌كنند و ناخن مى‌گيرند. و بدنهايشان را از چركها پاك مى‌كنند. تفث در لغت يعنى چرك.

«وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ‌- و نذرهاى خويش را ادا