تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨ - شرح آيات

چيزهايى صورت مى‌گيرد كه وى آنها را از حقايق مسلّم مى‌پنداشته است.

[٢] «يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ‌- آن روز كه ببينيدش، هر شيردهنده‌اى شيرخواره‌اش را از ياد ببرد ...» زن شيردهنده- از هول و هراس قيامت- نمى‌تواند حتّى به كودك شيرخواره خود بينديشد.

/ ١٨ «وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى‌ وَ ما هُمْ بِسُكارى‌ وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ- و هر آبستنى بار خود را بر زمين گذارد و مردم را چون مستان بينى، حال آن كه مست نيستند بلكه عذاب خدا شديد است.» اصولا زن باردار دچار خونريزى مى‌شود و جنين خود را مى‌اندازد، و زن به خونريزى دچار نمى‌شود مگر بر اثر گذشتن بر هول و هراسى عظيم، و نيز در آن روز هر كسى را چون مستان مى‌بينى كه نمى‌تواند آنچه را در پيرامونش مى‌گذرد تشخيص دهد، و شخص خودش او را از ديگران باز مى‌دارد، و اين عذاب قيامت آن قدر او را فرا مى‌گيرد تا فاقد نيروهاى انديشيدن خويش مى‌گردد.

تصوّر اين هوسهاى هراس انگيز متضمّن بيدار ساختن دل غافل و بى‌خبر است. گذشتگان صالح نيز چنين بوده‌اند. در داستان نزول اين دو آيه از سوره حج چنين آمده است

آيات نخستين سوره حج شبى در جنگ بنى مصطلق- كه تيره‌اى از خزاعه هستند- فرود آمد. مردم راه مى‌پيمودند، آن گاه پيامبر خدا (ص) ندا كرد، شتابان بازگشتند و پيرامون پيامبر خدا (ص) گرد آمدند، حضرتش اين آيات را برايشان باز خواند، همه گريان شدند چنان كه هيچ كس بيش از آن شب گريان نشده بود، چون صبح شد زين بر پشت مركبها ننهادند، و چادر نزدند و همه يا گريان بودند و يا اندوهگين نشسته بودند و مى‌انديشيدند. آن گاه پيامبر (ص) به آنان گفت: آيا مى‌دانيد آن روز چگونه است؟ گفتند: خدا و پيامبرش آگاه‌ترند، فرمود: آن روز روزى است كه خدا به آدم (ابو البشر) مى‌گويد: فرزندانت را كه براى دوزخ برانگيخته مى‌شوند، برانگيز! آدم مى‌گويد: چند از چند؟ خداى عزّ و جل مى‌فرمايد