تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٠٠ - شرح آيات

كين توز به پيامبر (ص) بسته‌اند، و جاهلانى كه نه پيامبر خدا را مى‌شناسند و نه رسالتهاى الهى را مى‌فهمند آن را باز گو مى‌كنند.

اگر از باب جدل، صحّت اين روايت را فرض كنيم بايد اين سخن از/ ٩٩ القائات شيطان در دلهاى مشركين باشد كه بدان آيات در افزودند و ميان مردم پخش كردند تا براى مردم شبهه ايجاد كنند، ولى خداوند سبحان- كه وعده داده است قرآن را از بيهوده‌گويى بيهوده‌گويان و تحريف باطل كنندگان حفظ كند- آيات خود را استوار ساخت و تلقينات شيطان را آشكار نمود، و بسيارى از مفسّران همين احتمال را در مورد اين روايت تاريخى ذكر كرده‌اند.

[٥٣] دلهاى مردم بر سه نوع است: سالم، بيمار و سخت. دل سالم را خدا از آنچه شيطان از آرزوهاى خود بدان مى‌افكند بر كنار و معصوم مى‌دارد، در حالى كه دلهاى بيمار و سخت آنچه را شيطان تلقين مى‌كند مى‌پذيرند و اين القائات نسبت بدان دو گروه آزمونى مى‌شود، و بر اين دو گونه دل دشوار است كه از قيد وسوسه‌ها و القائات شيطان رهايى يابند.

«لِيَجْعَلَ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ‌- چنين شود، تا آنچه شيطان در سخن او افكنده براى كسانى كه در قلبهايشان بيمارييى است و نيز سخت دلان آزمايشى باشد ...» دل بيمار و سخت كدام است؟

شايد بيماريهاى دل همان عقده‌هاى روانى باشد كه در صفات پست همچون حسد و كين توزى و خويشتن بزرگى و نوميدى و رياست دوستى و جدل بناحق درباره خدا ظاهر مى‌شود.

امّا سختى دل همان است كه از تراكم آثار گناهان بر دل حاصل مى‌شود، و بر اثر آن حق را نمى‌پذيرد و از تهديدها و هشدارها نمى‌لرزد و از سرنوشت تبهكاران عبرت نمى‌گيرد و از نشانه‌هاى خدا در آفاق سودى نمى‌جويد.

چگونه تلقينات و القائات شيطان براى صاحبان اين دو گونه دل آزمون و فتنه‌اى است؟