تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨٤ - شرح آيات

كه پاى به جاى پاى شيطان گذارد، بداند كه او به فحشا و منكر فرمان مى‌دهد ...» انسان نبايد گمان كند كه شيطان روزى براى او دلسوزى و خير انديشى خواهد كرد، و شايد مقصود از «لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ‌- از گامهاى شيطان پيروى مكنيد» پيروى از وسايل و راههاى اوست، پس هدف وسيله را توجيه نمى‌كند، بلكه هدف وسيله مناسب براى رسيدن به مقصود را محدود و معيّن مى‌سازد.

وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى‌ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً- و اگر فضل و رحمتى كه خدا بر شما ارزانى داشته است نمى‌بود، هيچ يك از شما هرگز روى پاكى نمى‌ديد ...» «لولا- اگر نه آن مى‌بود» حرف امتناع براى امتناع و ادات شرط در اين مقطع آيه كريم است «و فضل» مصدرى است نايب از فعل شرط، امّا جواب شرط، گفته خداى تعالى است كه: «ما زكى- روى پاكى را نمى‌ديد».

و شايد اين جواب خود جواب «لولا» در آيه پيشين باشد كه فرمود

وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَ أَنَّ اللَّهَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ‌- اگر فضل و رحمتى كه خدا به شما ارزانى داشته است نمى‌بود؟ و اگر نه اين بود كه خدا مهربان و بخشاينده است (چه مى‌شد)؟» (جواب اين است كه «هيچ يك از شما هرگز روى پاكى نمى‌ديد».- م). اين آيه به ميزان دشوارى رهايى از دامهاى شيطان اشاره مى‌كند، و از اين رو بر ماست كه هرگز در سايه غرور نياراميم و از خطر استدراج يعنى رفته رفته گرفتار شدن به دامهاى شيطان و پلّه پلّه خزيدن به قعر گناهكارى غافل نمانيم، بلكه به خدا توكّل كنيم و همواره بر حذر و بسيار بيدار و هشيار باشيم.

«وَ لكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ- ولى خدا هر كس را بخواهد پاكيزه مى‌سازد ...»/ ٢٨٤ و اين امر از طريق پيامبران و هدايت و توفيق صورت مى‌گيرد، و با نعمتهايى كه خدا به فراوانى به آنان ارزانى مى‌دارد، آنان را از آرزوهاى شيطان بدور و