* و شيخ فقيه ابو عبد اللَّه محمّد بن على بن شهر آشوب‌ [١]، از قول جدش شهر آشوب‌ [٢] و او از قول شيخ سعيد ابو جعفر محمد بن حسن طوسى (رضي الله عنه)، در حلّه در ماههاى سال ٥٦٧ هجرى قمرى اين كتاب را به من داد و من بر او خواندم و او تصديقم كرد.

گفت: ابن ابي جيد [٣] از محمّد بن حسن بن احمد بن وليد [٤] و محمد بن ابى القاسم‌ [٥] ملقب به ماجيلويه از محمد بن على صيرفى‌ [٦] از حماد بن عيسى‌ [٧] از ابان بن ابى‌

[١]رشيد الدين محمد بن على بن شهر آشوب سروى مازندرانى، از رهبران اماميّه سده ششم هجرى، محدّث، فقيه، عالم، مفسّر، رجال‌شناس، اديب، شاعر، داراى تأليفات، از جمله: مناقب آل ابى طالب و معالم العلماء، داراى موقعيت علمى اجتماعى در جامعه شيعى زمانش. ن. ك: شهر آشوب/ معالم. مقدمه ٢- ١+ الانصارى ١/ ٢٤٦- امل ٢/ ٢٨٥+ نقد الرجال ٣٢٣.+ اعيان الشيعه ٤٦/ ١٣٦.+ روضات ٣٩٠+ تنقيح ٣/ ١٥٣.

[٢]شهر آشوب جدّ پدرى محمد بن على شهر آشوب، از فضلا و محدثان شيعه اماميه، مورد توثيق رجال‌شناسان شيعه. ن. ك: الانصارى ١/ ٢٤٦- تنقيح ٢/ ٨٩.

[٣]وى: ابو الحسين على بن احمد بن ابى جيد قمى است، از اساتيد طوسى و نجاشى، مورد توثيق رجال‌شناسان شيعه. ن. ك: الانصارى ١/ ٢٤٤- ٢٤٥- نجاشى ٢٧١.+ فهرست ١٥٦.+ طوسى/ رجال ٤٩٥.+ خلاصة ١٤٧.+ تنقيح ٣/ ١٠٠+ رياض ٤/ ٣٤٩.

[٤]وى: ابو جعفر محمد بن حسن بن احمد بن وليد قمى، استاد صدوق، از مشايخ اماميه مكتب قم، مقيم قم، داراى تأليفات، در سال ٣٤٣ ه در گذشته است، مورد توثيق صدوق، نجاشى و طوسى. ن. ك:

الانصارى ١/ ٢٤٤- نجاشى ٢٧١+ فهرست ١٥٦.+ طوسى/ رجال ٤٩٥.+ خلاصه ١٤٧.+ تنقيح ٣/ ١٠٠.

[٥]وى: ابو عبد اللَّه محمد بن ابى القاسم عبيد اللَّه بن عمران جنابى برقى است، از مشايخ بزرگ شيعه اماميّه مكتب قم، فقيه، محدّث، عالم، اديب، شاعر، داراى تأليفات، مورد توثيق رجال‌شناسان شيعه؛ طوسى و نجاشى. ن. ك: الانصارى ١/ ٢٤٣- ٢٤٤- نجاشى ٢٥٥.+ طوسى/ رجال ٤٩١.+ خلاصة ١٥٧.

[٦]وى: ابو جعفر محمّد بن على صيرفى قرشى معروف به ابو سمينة است. مقيم كوفه، از جناح راديكال اماميه و به همين دليل از سوى خط اعتدال دوره غيبت به غلوّ متهم شده به سختى مورد حمله قرار گرفته است. او از سوى مشايخ اماميه كوفه رانده شد و به قم آمد. در قم نيز مشايخ اماميه او را راندند.

داراى تأليفات، آن بخش از روايات او كه عارى از غلو بوده مورد توجه شيخ مفيد قرار گرفته است، آن گونه كه در سلسله اسناد كتاب برجسته شيعه اماميّه كامل الزيارات آمده است. صدوق نيز از او رواياتى گرفته و در كتاب من لا يحضره الفقيه آورده است. طوسى و نجاشى از او و آثارش ياد كرده‌اند. شگفتى در اين است كه او در كوفه مورد حمايت محافظه‌كارترين محدّث شيعه اماميّه احمد بن محمد بن عيسى قرار گرفته است. آية اللَّه خويى فقيه و رجال‌شناس معاصر شيعه اماميّه احتمال مى‌دهد كه شايد فرد متهم به غلوّ جز او باشد و تشابه اسمى موجب چنين اتهامى شده است. ن. ك: الانصارى ١/ ٢٤٠، ٢٤١، ٢٤٢، ٢٤٣- نجاشى ٢٣٤.+ فهرست ١٤٦، ١٥٣.+ كشى ٢/ ٨٢٣.+ معالم ١٠٩.+ خلاصة ٢٥٣.+ تنقيح ٣/ ١٥١، ١٥٧.+ خويى/ معجم ١٦/ ٢٩٩، ٣٠٠.

[٧]وى: ابو محمّد حماد بن عيسى جهنى، از اصحاب امامان عليهم السّلام (از صادق تا رضا)، از راويان برجسته و ممتاز اماميه، عضو «اصحاب اجماع»، اهل كوفه، معروف به جهنى بصرى، او را كتابى بوده است، نود و اندى سال داشت، در سال ٢٠٩ يا ٢٠٨ ه در آب غرق شد و درگذشت. ن. ك: الانصارى ١/ ٢٣٩- ٢٤٠- نجاشى ١٠٣.+ فهرست ٦١.+ طوسى/ رجال ١٧٤، ٣٤٦.+ كشى ٢/ ٦٠٤.+ معالم ٤٣.+ خلاصه ٥٦.