تاريخ سياسى صدر اسلام - سليم بن قيس الهلالي - الصفحة ٤٤ - كتاب سليم بن قيس

مى‌گويد: «ابان بن ابى عياش و نام ابو عياش هارون است، تابعى است، از انس بن مالك و على بن الحسين عليه السّلام روايت نقل كند، ضعيف است، مورد توجه نيست، اصحاب ما ساخت كتاب سليم بن قيس را به او نسبت مى‌دهند.» [١] به روشنى پيداست كه ابن غضائرى خود به وجود دو جريان در ميان سران و رهبران اماميّه دوره نخست عصر غيبت تصريح مى‌كند؛ در حالى كه رهبران برجسته اماميه از كلينى تا طوسى به كتاب سليم و روايات او استناد مى‌كنند، جناحى ديگر كتاب سليم را ساختگى مى‌داند. و بديهى است كه قاضى القضاة خلافت بغداد با استناد به گفته‌هاى همين جناح به شريف مرتضى پاسخ مى‌دهد.

براى دريافت اين وضعيّت بايد حتما در فضاى سياسى- كلامى آن مقطع تاريخى حضور يافت. كسانى كه به ابن غضائرى تاخته و يا كتاب او را ساخته دشمنان شيعه دانسته‌اند، وضعيّت زمان او را درك نكرده‌اند، آنان از فاصله قرنها و آن هم در دوران رسميّت و حاكميت تشيّع سخن مى‌گويند و از طرفى پس از صفويه طرح كتاب به گونه معمول كه صرفا يك سوكنامه و يا مرثيه‌اى در رثاى گذشته دور است، خطرى به دنبال ندارد، حال آن كه كتاب سليم در دوره ابن غضائرى و پيش از او با همه تعديلى كه در تشيّع به عمل آمده بود و تنش تند سياسى آن در قبال خلافت غصب گرفته شده بود، در عين حال براى خلافت و مذاهب رسمى تسنن خطرناك و غير قابل تحمل بود هر چند كه آن زمان مصادف بود با استقرار دولت شيعى آل بويه، اما مى‌دانيم كه دولت آل بويه مطيع خلافت عباسى بود و آن را به رسميت مى‌شناخت و پادشاهان بويهى نقش وزيران خلافت را داشتند و از طرفى طرح فلسفه سياسى شيعه كه در كتاب سليم نهفته بود، براى پادشاهان بويهى خطرناك مى‌نمود چرا كه آنان هماره از انديشه سياسى تشيّع و تشكيل‌