ابو عبد اللَّه حسين بن عبيد اللَّه غضائرى‌ [١] (م ٤١١ ه)، محدّث، رجال‌شناس و داراى تأليفات، از مشايخ برجسته شيعه اماميّه سده چهارم و پنجم هجرى از همرزمان مفيد و استاد طوسى و نجاشى است. [٢] او نيز از بنيانگذاران خط اعتدال و از مبارزان عرصه پيكار با راديكاليزم دوره حضور است كه در پاك سازى منابع اماميّه از غلوّ و غاليان تلاش بسيار داشت و كتاب الردّ على الغلاة و المفوّضه را نوشت. [٣] اقدامات مجدّانه او در تعديل تشيّع اماميّه مورد توجّه محافل علمى سنّيان قرار گرفت. او از جمله مشايخ بزرگ اماميّه دوره نخست عصر غيبت است كه در منابع تاريخى رجالى سنّيان دولتى و سخت متعصّب و ضدّ شيعه داراى بيوگرافى مثبت است. [٤] اما شگفتا كه گفته مى‌شود او كتاب سليم را نقل كرده و طوسى از او گرفته است‌ [٥]! اما فرزندش احمد [٦] در ادامه راه پدر دچار افراط بسيار شد. او تنها عالم شيعى آغاز

[١]غضر، الغضار، گل داغ يا چسبنده را گويند و ... ن. ك: ابن منظور/ لسان العرب ٥/ ٢٣، ٢٤، ٢٥.

[٢]ن. ك: طوسى/ رجال ٤٧٠ ق ٥٢.+ نجاشى/ رجال ٥١.+ حلّى/ خلاصه ٥٠ ق ١١+ ابن داود/ رجال ١/ ٨٠ ق ٤٨٢+ ١/ ١٢٤ ق ٤٧٩+ بحر العلوم/ الفوائد الرجاليه ٢/ ٢٩٥.+ ابطحى/ تهذيب ١/ ٣٢، ٢/ ٢٧٧ ق ١٦٤.+ الخويى/ معجم ٦/ ١٩، ٢٠ ق ٣٤٨١. و نيز شرح حال: امين/ اعيان الشيعه ٢/ ٣٣، ٣٤.+ قهپايى/ مجمع ٢/ ١٨٢ بيوگرافى به خط آقا بزرگ تهرانى آمده است.

[٣]ن. ك: نجاشى ٥١. فهرست برجسته آثار. طوسى نيز از آثار او در الفهرست ياد كرده است.

[٤]ذهبى/ سير اعلام النبلا ١٧/ ٣٢٨- ٣٢٩+ ميزان ١/ ٥٤١.+ ابن حجر/ لسان ٢/ ٢٨٨، ٢٨٩، ٢٩٧.+ بغدادى/ ايضاح ٢/ ٣٥٨. ذهبى حسين بن عبيد اللَّه را به پارسايى و پرهيزكارى و پر دانشى مى‌شناسد كه محدّث اهل بيت بود و استاد طوسى و نجاشى، مردى كه علم و عملش براى خدا بود و نفوذى برتر از ملوك داشت. ذهبى به برخى آثار او به نقل از نجاشى اشاره مى‌كند و در پايان او را در عظمت و جلالت نزد اماميه در طبقه مفيد مى‌داند كه شيعه به اين دو نفر مفتخر بود و در برابرشان تسليم.

[٥]ن. ك: صفحات آينده؛ حضور تاريخى كتاب سليم+ انصارى/ مقدمه سليم ١٣٥.

[٦]أبو الحسن احمد بن حسين بن عبيد اللَّه به گفته شيخ الطائفة طوسى: دو كتاب پرداخت كه در يكى تأليفات شيعه را نوشته بود و در ديگرى اصول (كتب موسوم به اصل) شيعه را آورده بود، ولى هيچ يك از اصحاب ما از اين دو كتاب نسخه‌اى بر نداشتند. احمد بن حسين جوان مرگ شد (تعبير اخترم در مورد كسانى به كار مى‌رود كه در چهل سالگى يا پيش از آن بميرند) ورثه او اين دو كتاب و ديگر كتب او را از ميان بردند. ن. ك: الطوسى/ الفهرست. مقدمه. مقايسه كنيد: الابطحى/ تهذيب ١/ ٤٣: احمد بن حسين به روزگار خويش از مشايخ اصحاب حديث و در شناخت راويان و طبقات آنان و مدح و ذمّ‌شان نقّادى آگاه و خبره بود و در علم رجال و حديث دانشى سرشار داشت و در اين موضوع كتبى تأليف كرد ... دو كتاب معروف او كه طوسى در مقدمه فهرست از آنها ياد كرده تا سده هشتم هجرى موجود و نزد علامه حلى بوده چرا كه وى در خلاصة الرجال به اين دو كتاب استناد كرده است. كتاب ممدوحين او مفقود و كتاب مذمومين او را ابن طاوس در كتاب حلّ الاشكال خود آورده است. گفته شده كه كتاب مذمومين او همين كتاب الضعفاء موجود است كه در آن كمتر كسى توانسته از دم تيغ جرح او سالم بگذرد ...» از احمد بن حسين غضايرى شرح حالى در دست نيست و چگونگى مرگ او نيز در پرده ابهام است. ن. ك: غيبت و مهدويت/ پيشين ١٥١.