قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٤
الْعَرْشِ الْعَظِيمِ» نمل: ٢٦. همچنين رَبُ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُ الْمَغْرِبَيْنِ، ... بِرَبِ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ، ... رَبُ- السَّماواتِ السَّبْعِ ... بِرَبِ النَّاسِ، ... بِرَبِ- الْفَلَقِ و غيره در قرآن مجيد استعمال شده است.
مضمون مجموع آنها روشن ميكند كه خداوند پرورش دهنده تمام موجودات است هم خلقت از جانب اوست و هم تربيت على هذا خالق و مربّى و معبود فقط خداى سبحان است.
در بعضى از آيات ربّ بر غير خدا اطلاق گرديده است مثل «وَ قالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ ناجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ» يوسف: ٤٢. يعنى يوسف بيكى از آندو كه گمان ميكرد نجات خواهد يافت گفت: مرا نزد رئيس خود ياد كن. همچنين است آيه ٥٠ و ٤١. از همان سوره و نيز جمله «فَأَنْساهُ الشَّيْطانُ ذِكْرَ رَبِّهِ» در آيه ٤٠٢. و ظاهرا مراد از رب در اين آيات ملك و رئيس است چنانكه از مجمع البيان نقل شد.
«أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ ...» يوسف: ٣٩. ارباب جمع رب و چهار بار در قرآن مجيد آمده است و مراد از آن معبودهاى دروغين و ملائكه و بزرگان قوماند كه قرآن از اتخاذ ارباب در مقابل خداوند نهى فرموده است و چهار محل فوق بقرار ذيل است: يوسف: ٣٩. آل عمران:
٦٤ و ٨٠- توبه: ٣١. راغب ميگويد:
بنا بر آنكه ربّ فقط بخدا اطلاق ميشود لازم بود كه جمع بسته نشود ولى بنا بر اعتقاد كفّار جمع بسته شده است نه راجع بنفس امر و حقيقت، بهتر است گفته شود براى نقل قول آنها و براى تفهيم جريان جمع آمده است. در دعاى ٤٨. صحيفه آمده: اللهم لك الحمد ... رب الارباب.
ربّيون: «وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ» آل عمران: ١٤٦.
ربّي بكسر اول مثل ربّانى كسى است كه مخصوص بخدا باشد و بغير خدا مشغول نشود بقولى: ربّيون بمعنى