قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢٤٥

حديث ٦ از هشام بن حكم روايت كرده كه زنديقى از امام صادق عليه السّلام پرسيد: آيا براى خدا رضا و سخط هست؟ فرمود: آرى و ليكن نه مثل مخلوق زيرا كه رضا در مخلوق حالتى است باو دست ميدهد و او را از حالى بحالى وارد ميكند و مخلوق مركّب و تو خالى است اشياء را در او مدخلى است ولى اشياء را در خالق مدخلى نيست كه او واحد واحدى الذّات و واحدى المعنى است. پس رضاى او همان ثواب او و سخط او عذاب اوست بى آنكه چيزى بوجود او عارض شده و او را تهييج و از حالى بحالى وارد كند كه اين صفات مخلوق عاجز و محتاج است. عبارت روايت چنين است‌

«قَالَ لَهُ: فَلَهُ رِضًا وَ سَخَطٌ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: نَعَمْ وَ لَكِنْ لَيْسَ ذَلِكَ عَلَى مَا يُوجَدُ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ وَ ذَلِكَ أَنَّ الرِّضَا حَالٌ تَدْخُلُ عَلَيْهِ فَتَنْقُلُهُ مِنْ حَالٍ إِلَى حَالٍ لِأَنَّ الْمَخْلُوقَ أَجْوَفُ مُعْتَمَلٌ مُرَكَّبٌ، لِلْأَشْيَاءِ فِيهِ مَدْخَلٌ وَ خَالِقُنَا لَا مَدْخَلَ لِلْأَشْيَاءِ فِيهِ لِأَنَّهُ وَاحِدٌ وَاحِدِىُّ الذَّاتِ وَاحِدِىُّ الْمَعْنَى، فَرِضَاهُ ثَوَابُهُ وَ سَخَطُهُ عِقَابُهُ مِنْ غَيْرِ شَيْ‌ءٍ يَتَدَاخَلُهُ فَيُهَيِّجَهُ وَ يَنْقُلَهُ مِنْ حَالٍ إِلَى حَالٍ لِأَنَّ ذَلِكَ مِنْ صِفَةِ الْمَخْلُوقِينَ الْعَاجِزِينَ الْمُحْتَاجِينَ».

اين حديث و چند حديث ديگر را صدوق در كتاب توحيد باب ٢٦ نقل كرده و مضمون همه آنها اين است كه غضب و سخط خدا عذاب اوست و رضاى خدا همان ثواب خداست و در خدا تغيير حال نيست.

ناگفته نماند سخط را صحاح و قاموس و اقرب غضب مطلق گفته‌اند ولى راغب در آن شدّت را قيد كرده است.

سد: بستن و اصلاح كردن. در قاموس گفته «سَدَّ الثُّلْمَةَ: أَصْلَحَهَا وَ وَثَّقَهَا» يعنى شكاف را گرفت. سدّ بضم و فتح اوّل بمعنى بند و حايل ميان دو چيز است در مفردات و اقرب‌