ناگفته نماند اهل هر زمان نسبت بزمان آينده سابق است ولى قيد «الْأَوَّلُونَ» روشن ميكند مراد پيشروان اوّليه‌اند كه كسى بر آنها سبقت نيافته است بعقيده الميزان آيه منطبق است بر آنانكه ايمان آورده و پيش از جنگ بدر مهاجرت كرده‌اند و نيز منطبق است بر اهل مدينه كه ايمان آوردند و مهاجران را پذيرفته و در خانه‌هاى خود جا دادند و معيشت آنها را تأمين كردند.

ريشه دين بوسيله آنها ثابت گرديد و ديگران از ايشان پيروى كردند.

ناگفته نماند ايمان و عمل در مهاجران و انصار شرط رضاى خداست كه فرموده‌ فَإِنَّ اللَّهَ لا يَرْضى‌ عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ‌ توبه: ٩٦. وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ‌ آل عمران: ٥٧. وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ‌ توبه: ٨٠.

باز ناگفته نماند جمله‌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ‌ در اين آيه و آيات ١١٩ مائده، ١٨ فتح، ٢٢ مجادله و ٨ بيّنه مشروط است بر اينكه شخص تا آخر عمرش در ايمان و عمل ثابت بماند و گرنه منظور آن نيست كه اگر از ايمان و عمل هم بيرون رود باز خدا از او راضى است. عبيد اللّه بن جحش شوهر امّ حبيبه كه از مهاجرين بحبشه بود در حبشه نصرانى شد و از دين بيرون رفت. نميشود گفت: چون از مهاجرين نخستين بود خدا از او راضى است طلحه و زبير كه از مهاجرين اول‌اند بيعت على بن ابى طالب عليه السّلام را نكث كردند و آنحضرت بر آندو نفرين كرد و سبب آنهمه كشتار گرديدند آيا باز بگوئيم خدا از آندو راضى است. عده‌اى از مسلمانان كه از مهاجرين اوّليه و انصار نيز در ميانشان بودند بر عثمان شوريدند و او را كشتند و نگفتند از مهاجرين اوليه است بلكه هر گونه اهانت و شورش را بر عليه‌