جَمِيلًا» معارج: ٤ و ٥. «تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ‌ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» قدر: ٤. «يَوْمَ يَقُومُ‌ الرُّوحُ‌ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ» نباء: ٣٨.

در اين آيات سخن از روحى است كه در عروج بسوى خدا و در نزول براى هر كار و در ايستادن در پيشگاه خدا در روز قيامت، با ملائكه همراه است. ملائكه در مدّت عمر اين جهان در عروج و نزول‌اند و چون روز قيامت از مأموريّت خود فارغ شدند بحال صف در پيشگاه خدا خواهند ايستاد. اين روح نيز در هر سه مرحله با آنها همراه ميباشد.

ميشود گفت: مراد از روح جبرئيل است و بعلت مزيت و فضيلتش بخصوص ذكر شده و الف و لام آن براى عهد است. جبرئيل در نزد خدا مقام مخصوصى دارد، ملائكه ديگر از وى فرمان ميبرند چنانكه فرموده‌ «إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ. ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ. مُطاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ» تكوير: ١٩- ٢١. اين آيات در وصف جبرئيل است و توضيح ميدهد كه او در ميان ملائكه مطاع است على هذا جا دارد كه بتنهائى برابر با همه ملائكه باشد.

مجمع در ذيل آيه معارج آنرا جبرئيل دانسته و علت جداگانه آمدن را شرافت او ميداند. زمخشرى نيز مانند مجمع گفته است. ايضا در مجمع در ذيل آيه نباء چند قول يا وجه نقل كرده كه از جمله جبرئيل است. آنگاه از امام صادق عليه السّلام نقل ميكند: روح ملكى است بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل و در ذيل سوره قدر آنرا جبرئيل گفته است. در صافى از قمى نقل ميكند كه روح ملكى است بزرگتر از جبرئيل و مكائيل و او با رسول خدا بود و او با امامان عليهم السلام است.

در دعاى سوم صحيفه پس از صلوات بر جبرئيل و مكائيل و اسرافيل فرموده‌

«وَ الرُّوحُ‌ الَّذِي هُوَ عَلَى مَلَائِكَةِ الْحُجُبِ وَ الرُّوحُ‌ الَّذِي هُوَ مِنْ أَمْرِكَ».

يعنى صلوات فرست بر آن روح كه بر ملائكه حجب موكل است و بر آن روح كه‌