به سوی خلق خدا بازمی‌گردد . چنین انسانی برای نجات خلق خدا ، در میان‌ خلق خدا حرکت می‌کند و برای حرکت دادن خلق خدا و نزدیک ساختن آنان به‌ خدا [ کوشش می‌کند ] . اگر بگوئیم که سفر انسان از خلق است به سوی خدا ، و همانجا می‌ماند ، انسان را نشناخته‌ایم و اگر بگوئیم انسان بدون اینکه خودش به سوی خدا حرکت کند ، باید به سوی انسانها برود مثل مکتبهای مادی انسانی امروز برای نجات انسانها هیچ کاری از او ساخته نیست و دروغ مطلق است . کسانی‌ توانسته‌اند انسانها را نجات دهند که اول ، خودشان نجات پیدا کرده‌اند . [ مگر ] نجات انسانها یعنی چه ؟ نجات انسانها از چه چیز ؟ از اسارت‌ طبیعت ؟ از اسارت انسانهای دیگر که معنایش " آزادی انسان از انسان " است ؟ اینها درست است [ اما آنچه مقدم بر اینهاست ] نجات انسان از خودی خود و از نفس اماره خود و از خود محدودش است و تا انسان از خود محدود خودش نجات پیدا نکند ، هرگز از اسارت طبیعت و اسارت انسانهای‌ دیگر نجات پیدا نمی‌کند .

لزوم همراه بودن گرایشهای برونی و درونی

ما هنوز در منزل اول از بحث خودمان هستیم . امشب ، شب بیست و یکم‌ ماه مبارک‌رمضان و شب اول از دهه آخر این ماه است . وقتی دهه آخر ماه‌ مبارک رمضان می‌رسید ، پیغمبر اکرم دستور می‌داد رختخوابش را به طور کلی‌ ببندند و فقط در ماه شوال باز کنند ، یعنی پیغمبر در این دهه هیچ شبی‌ نمی‌خوابید . این شبها ، شب عبادت