بگیرد و انسان از آن بهره برد [ می‌خواهند ] ، در آخر ، حرفشان به این‌ برمی‌گردد که علم هم ارزشش برای انسان یک ارزش وسیله‌ای است ، نه ارزش‌ ذاتی ، علم برای انسان ، از این جهت خوب است که وسیله تسلط انسان بر طبیعت است و طبیعت را مسخر انسان قرار می‌دهد ، و وقتی که طبیعت را مسخر انسان قرار داد ، انسان ، بهتر از طبیعت بهره‌مند و مستفیض و برخوردار می‌شود . پس اگر می‌خواهید انسانها را به کمال برسانید ، باید کوشش کنید آنها را به برخورداری از طبیعت برسانید ، و کمالی هم غیر از برخورداری از طبیعت وجود ندارد و اینکه برای علم این همه قداستها قائل‌ شده‌اند ، ارزش ذاتی و کمال ذاتی قائل شده‌اند ، همه ، حرف است ، علم‌ یک ابزار بیشتر نیست ، علم برای بشر نظیر شاخ است برای گاو ، نظیر دندان است برای شیر . اینها یک سلسله نظریاتی است که چنانکه عرض کردم ، نظر اسلام را درباره هر یک به تفصیل بیان خواهم کرد که اسلام چقدر برای عقل ارزش قائل‌ است ، برای آنچه آنها عشق می‌نامند چقدر ارزش قائل است و برای قدرت ، مسئولیتهای اجتماعی و جامعه بی‌طبقه چقدر ارزش قائل است . هر کدام از اینها داستان مفصلی دارد .

طرز مواجهه با مرگ

دو کلمه فقط می‌خواهم عرض کنم و آن این است که شک نداریم یکی از مظاهر کمال انسان ، طرز مواجهه او با مرگ است ، چون ترس از مرگ یک‌ نقطه ضعف بزرگ در انسان است و بسیاری