حال باید نظر اسلام را در این زمینه بیان کنیم که آیا انسان کامل عرفا با موازین اسلامی جور درمی‌آید یا نه ، چون معلوم شد که منظور عرفا از انسان کامل چیست . انسان کامل عرفا انسانی است که به خدا می‌رسد ، وقتی‌ به خدا رسید ، مظهر کامل همه اسماء و صفات الهی می‌شود و آئینه‌ای می‌شود که ذات حق در او ظهور و تجلی می‌کند .
همانطور که در مورد مکتب فلاسفه گفتیم آنچه که فلاسفه آن را انسان کامل‌ می‌دانند از نظر اسلام ، انسان نیمه کامل است ، نه انسان کامل ، و بعد قسمتهای مختلف را عرض کردیم که در کدام قسمت ، مکتب فلاسفه مورد تأیید اسلام است و در کدام قسمت ، مورد تأیید اسلام نیست ، در اینجا نیز [ به‌ همان شکل ] بحث می‌کنیم .
آیا در اسلام مسئله‌ای به نام تهذیب و تزکیه نفس مطرح است ؟ بدون شک‌ ، چون در متن قرآن این مطلب مطرح است : " « قد افلح من زکیها ٠ و قد خاب من دسیها »" [١] بعد از [ هفت ] قسم متوالی ، می‌فرماید : رستگاری مال مردمی است که تزکیه نفس کرده‌اند و بدبخت ، آن مردمی هستند که نفس و روح و باطن خود را فاسد و تباه کرده‌اند .

علم افاضی

آیا در اسلام تصفیه نفس راهی است به سوی معرفت ؟ در اینکه قرآن‌ می‌گوید : " هر کسی که تزکیه نفس کرد ، رستگار شد "

[١] سوره شمس ، آیات ٩ و . ١٠