تو نمی‌دانی که همین درد و سوزی که ما در دل تو قرار دادیم و همین عشق و شوقی که در دل تو قرار دادیم ، خودش لبیک ماست . چرا علی ( ع ) در دعای کمیل می‌فرماید : " « اللهم اغفر لی الذنوب‌ التی تحبس الدعاء » " خدایا آن گناهانی که سبب می‌شود دعا کردن من حبس‌ شود و درد دعا کردن و مناجات کردن از من گرفته شود ، بیامرز . این است‌ که می‌گویند دعا برای انسان ، هم مطلوب است و هم وسیله ، یعنی دعا همیشه‌ برای استجابت نیست ، اگر استجابت هم نشود ، استجابت شده است . دعا خودش مطلوب است .

درد انسان نسبت به خلق خدا

گروهی دیگر در موضوع درد انسان که آن را ارزش ارزشها تلقی می‌کنند ، متوجه امر دیگری شده‌اند : درد انسان نسبت به خلق خدا ، نه درد انسان‌ نسبت به خدا . می‌گویند معیار انسانیت انسان به این است که درد دیگران‌ را داشته باشد ، یعنی ناراحتیهایی که متوجه دیگران است و هیچ به شخص او مربوط نیست ، در او درد ایجاد می‌کند ، او غمخوار دیگران است . به قول‌

من از بینوائی نیم روی زرد

غم بینوایان رخم زرد کرد

اگر درد دیگران و غمخوارگی در کسی پیدا شد ، از گرسنگی دیگران خوابش‌ نمی‌برد . گرسنگی برای خودش از گرسنگی دیگران آسانتر است ، اگر خاری در پای دیگران فرو رود ، مثل این است که در چشم او فرو رفته است . می‌گویند این درد انسان است ، دردی است که به انسان ، شخصیت و ارزش می‌دهد و این