انسان این نیست که آزاد باشد ، ولی انسان باید آزاد باشد تا به کمالات‌ خودش برسد ، چون آزادی یعنی اختیار ، و انسان در میان موجودات تنها موجودی است که خود باید راه خود را انتخاب کند و حتی به تعبیر دقیقتر خودش باید خودش را انتخاب کند .
پس انسان ، آزاد و مختار است ولی آیا " چون آزاد است ، به کمال‌ خودش رسیده است " یا اینکه " مختار است که کمال خودش را انتخاب‌ کند " ؟ با آزادی ممکن است انسان به عالیترین کمالات و مقامات برسد و ممکن است به اسفل السافلین سقوط کند .
موجود مختار یعنی موجودی که افسارش را به گردن خودش انداخته‌اند که ای‌ انسان ! تو موجود بالغ و عالم این طبیعت هستی ، همه فرزندان دیگر ، نابالغند و باید سرپرستی شوند جز تو که مختار و آزاد هستی " « انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا »" [١] ما تو را راهنمائی‌ می‌کنیم و این خودت هستی که باید انتخاب کنی .
آزادی خودش کمال بشریت نیست ، وسیله کمال بشریت است ، یعنی انسان‌ اگر آزاد نبود نمی‌توانست کمالات بشریت را تحصیل کند ، [ همچنانکه ] یک‌ موجود مجبور نمی‌تواند به آنجا برسد . پس آزادی ، یک " کمال وسیله‌ای " است نه یک " کمال هدفی " .
عصیان هم همینطور است . اینها از اینجا به این نکته رسیده‌اند که چون‌ انسان آزاد است ، می‌تواند متمرد و عصیانگر باشد ، یعنی می‌تواند در مقابل‌ هر جبری [ بایستد ] و آن را انکار و نفی کند . بعد خیال کرده‌اند که خود عصیان و سرپیچی برای انسان کمال است

[١] سوره دهر ، آیه [٣]