آن را برای انسان جلوه می‌دهد و آنچنان آن را آرایش و زینت و به اصطلاح‌ " توالت " می‌کند و آنچنان به دروغ به آن نقش و نگار می‌بندد که انسان‌ خیال می‌کند یک چیزی است ، ولی همان درون خود انسان است که این کار را کرده ، برای اینکه انسان خودش را فریب دهد . تعبیر " تسویل " تعبیر عجیبی است . امروز که روانشناسی خیلی پیشرفت و ترقی کرده ، عمیقا و دقیقا به این نکات رسیده‌اند . حتی به این نکته رسیده‌اند که گاهی انسان‌ دیوانه می‌شود و این دیوانگی هیچ علت عصبی و جسمی ندارد و فقط علت داخلی‌ و روانی دارد . مثلا وقتی [ تحمل ] مصائب ، خیلی سخت و دشوار می‌شود ، روان انسان برای اینکه خودش را از شر این غصه‌ها راحت کند ، عقل را مرخص می‌کند .
به قول شاعر : زهشیاران عالم هر که را دیدم غمی دارد دلا دیوانه شو ، دیوانگی هم‌ عالمی دارد و این یک اصل روانشناسی است .
به هر حال مسئله کید و مکر نفس ( مکائد نفس ) نه مکر نفس انسان با دیگری بلکه مکر نفس انسان با خود انسان یک مسئله بسیار مهمی است و در عرفان به این نکات ، خوب توجه شده است . این دو قسمت آخر [١] که‌ انسان را وارد ضد اخلاق نموده ، بیمار می‌کند و از حیوان هم پست‌تر می‌کند در عرفان در حد اعلی خوب بیان شده‌اند و حتی نکاتی گفته شده است که‌ واقعا حیرت‌آور است ، یعنی انسان تعجب می‌کند که چگونه این افراد در ششصد سال ، هفتصد سال و یا هزار سال پیش این نکات بسیار دقیق روانی را

[١] [ ظاهرا مقصود درجه سوم خودخواهی و مسأله تسویل است که توضیح داده‌ شد ] .