انسان کامل - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧
محترم بشمارد . پس آن جنبههائی که علم و عقل در عرفان یا لااقل در سخنان بعضی از عرفا تحقیر میشود ، مورد تأیید اسلام نیست . انسان کامل قرآن ، انسانی است که کمال عقلی هم پیدا کرده است ، کمال عقلی هم جزء [ کمالاتش ] است . . ٢ درون گرائی مطلق مسئله دیگری که در انسان کامل عرفان وجود دارد و اسلام آن را تأیید نمیکند ، این است که در عرفان ، فقط درون گرائی [ مطرح ] است ، یعنی برون گرائی خیلی تحت الشعاع قرار گرفته است . جنبه فردی در آن زیاد است و جنبه اجتماعی محو شده یا بگوئیم کمرنگ شده است . انسان کامل عرفان ، انسان اجتماعی نیست ، انسانی است که فقط سر در گریبان خودش دارد و بس . ولی اسلام ضمن تأیید همه آنچه که در مورد دل و عشق و سیر و سلوک و علم افاضی و علم معنوی و تهذیب نفس گفته میشود ، انسان کاملش ، انسان جامع است ، برون گرا هم هست ، جامعه گرا هم هست ، همیشه سر در گریبان خودش فرو نبرده است . اگر شب سر در گریبان خود فرو میبرد و دنیا و مافیها را فراموش میکند ، روز در متن جامعه قرار گرفته است . چنانکه گفتیم درباره اصحاب حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه که نمونههایی از مسلمان کامل هستند مکرر در مکرر در اخبار آمده است که : « رهبان باللیل ، لیوث بالنهار » اگر در شب سراغشان بروی ، گوئی سراغ یک عده راهب رفتهای ، سراغ عدهای رفتهای که در دامنه یک کوه در غاری زندگی میکنند و جز عبادت چیز دیگری سرشان نمیشود ولی در روز ، شیران