است که فکر می‌کند یا آن است که عشق می‌ورزد ؟ عارف می‌گوید " من " تو ، همان است که عشق می‌ورزد ، نه آن [ مرکزی ] که فکر می‌کند .
اگر انسان از نظر فیلسوف بخواهد به مقام انسان کامل برسد ، با چه‌ ابزاری باید [ پیش ] برود ؟ او می‌گوید با پای منطق ، با ابزار استدلال و قیاس ، با صغری و کبری و مقدمات چیدن و فکر کردن . ولی عارف می‌گوید خیر ، [ صحبت از ] علم و سواد و حرف و بگو و بشنو و صغری و کبری و مقدمه و نتیجه و استدلال نیست .

دفتر صوفی سواد و حرف نیست

جز دل اسپید همچون برف نیست

به جای همه این کارها تزکیه نفس کن . فیلسوف می‌گوید فکر کن ، درس‌ بخوان ، پیش معلم برو ، ولی عارف می‌گوید خودت را تصفیه کن ، تهذیب‌ نفس کن ، اخلاق رذیله را از خود دور کن ، توجه به غیر حق را هر چه‌ می‌توانی از خود بران و بر توجه خود به حق بیفزا ، بر خاطرات خود مسلط باش ، هر چه اندیشه غیر خدا در دل تو بیاید دیو است ، تا دیو هست‌ فرشته که نور خداست هرگز در دل تو نمی‌آید .

بر سر آنم که گرزدست برآید

دست به کاری زنم که غصه سرآید

خلوت دل نیست جای صحبت اغیار [١]

دیو چو بیرون رود فرشته درآید

صحبت حکام ظلمت شب یلداست

نور ز خورشید جوی بو که برآید

بر دل ارباب بی‌مروت دنیا

چند نشینی که خواجه کی بدر آید

ترک گدایی مکن که گنج بیابی

از نظر رهروی که در گذر آید

بعد که انسان را از اینکه در خانه اکابر و بزرگان و صاحبان

[١] " اضداد " هم گفته شده است .